New Delhi,તા.૨૫
જસ્ટિસ સંજીવ ખન્ના સુપ્રીમ કોર્ટના ૫૧માં ચીફ જસ્ટિસ હશે. તેઓ ૧૧ નવેમ્બરે પદ અને ગોપનીયતાના શપથ લેશે. કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે આ માહિતી આપી હતી. સીજેઆઇ ડીવાય ચંદ્રચુડે જસ્ટિસ ખન્નાના નામની સરકારને ભલામણ કરી હતી.ચંદ્રચુડ ૧૦ નવેમ્બર ૨૦૨૪ના રોજ નિવૃત્ત થશે.પરંપરા મુજબ વર્તમાન સીજેઆઇ તેમના અનુગામીના નામની ભલામણ ત્યારે જ કરે છે જ્યારે તેમને કાયદા મંત્રાલય દ્વારા આવું કરવાની વિનંતી કરવામાં આવે.સીજેઆઇ ચંદ્રચુડ બાદ જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાનું નામ વરિષ્ઠતા યાદીમાં છે. તેથી જસ્ટિસ ખન્નાનું નામ આગળ કરવામાં આવ્યું હતું. જો કે તેમનો કાર્યકાળ માત્ર ૬ મહિનાનો રહેશે. ૬૪ વર્ષીય જસ્ટિસ ખન્ના ૧૩ મે, ૨૦૨૫ના રોજ નિવૃત્ત થશે. સુપ્રીમ કોર્ટના જજ તરીકે જસ્ટિસ ખન્નાએ ૬૫ ચુકાદાઓ લખ્યા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ લગભગ ૨૭૫ બેન્ચનો ભાગ રહ્યા છે.
સંજીવ ખન્નાનો જન્મ ૧૪ મે ૧૯૬૦ના રોજ થયો હતો. તેમણે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના કેમ્પસ લો સેન્ટરમાંથી કાયદાનો અભ્યાસ કર્યો હતો. સ્નાતક થયા પછી, તેમણે ૧૯૮૩માં દિલ્હી બાર કાઉન્સિલમાં વકીલ તરીકે નોંધણી કરાવી. સુપ્રીમ કોર્ટના જજ બનતા પહેલા તેઓ ૧૪ વર્ષ સુધી દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં જજ હતા. તેમને ૨૦૧૯માં સુપ્રીમ કોર્ટમાં નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટના જજ બનવા પર વિવાદ થયો હતો ૩૨ જજોની અવગણના કરીને જસ્ટિસ ખન્નાને સુપ્રીમ કોર્ટના જજ બનાવવા પર ઘણો વિવાદ થયો હતો. ૧૦ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૯ના રોજ, કોલેજિયમે જસ્ટિસ મહેશ્વરીને તેમના સ્થાને અને જસ્ટિસ ખન્નાને વરિષ્ઠતામાં ૩૩મા સ્થાને બઢતી આપવાનો નિર્ણય કર્યો. આ પછી, ભલામણ પર રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે હસ્તાક્ષર કર્યા.ઈન્દિરા સરકાર દ્વારા સીજેઆઈ બનાવવાના બે કેસ, જ્યારે ૧૯૭૭માં જસ્ટિસ રે નિવૃત્ત થયા ત્યારે એએન રેને સીજેઆઈ બનાવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ તેમની જગ્યાએ જસ્ટિસ એમએચ બેગની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. ઈમરજન્સી દરમિયાન જસ્ટિસ ખન્નાએ ઈન્દિરા સરકાર વિરુદ્ધ ચુકાદો આપ્યો હતો, જસ્ટિસ સંજીવ ખન્ના તેમના ભત્રીજા છે.
જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાના પિતા જસ્ટિસ દેવરાજ ખન્ના પણ દિલ્હી હાઈકોર્ટના જજ હતા. તેમના કાકા જસ્ટિસ હંસરાજ ખન્ના પણ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ હતા. તે એક દુર્લભ સંયોગ હતો કે ન્યાયમૂર્તિ સંજીવ ખન્નાએ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકે તેમના પ્રથમ દિવસની શરૂઆત તેમના કાકા, સ્વર્ગસ્થ ન્યાયાધીશ એચ.આર. ખન્ના નિવૃત્ત થયા હતા. સમલૈંગિક લગ્નના કેસની સુનાવણીથી પોતાને અલગ કરી લીધા હતા, ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ માં સમલૈંગિક લગ્ન પર ૫૨ સમીક્ષા અરજીઓની સુનાવણી થવાની હતી, પરંતુ સુનાવણી પહેલા જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાએ પોતાને આ કેસમાંથી અલગ કરી દીધા હતા. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જસ્ટિસ ખન્નાએ તેની પાછળ અંગત કારણો દર્શાવ્યા હતા.વીવીપીએટીની ૧૦૦% ચકાસણી – એસોસિયેશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ વિ ઇલેકશન કમિશન ઓફ ઇન્ડિયા (૨૦૨૪) માં, ન્યાયમૂર્તિ ખન્નાની બેન્ચે ઇલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીનો પર પડેલા મતોની ૧૦૦% વીવીપીએટી ચકાસણીની માંગ કરતી છડ્ઢઇની અરજીને ફગાવી દીધી હતી. ચુકાદામાં જસ્ટિસ ખન્નાએ લખ્યું હતું કે તેઓ સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી સુનિશ્ચિત કરવા માટે કમિશન દ્વારા લેવામાં આવેલા તમામ સુરક્ષા પગલાં રેકોર્ડ પર મૂકવા માગે છે. ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ સ્કીમ – ૨૦૨૪માં પાંચ જજોની બેન્ચે ઈલેક્ટર બોન્ડ સ્કીમને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી હતી. જસ્ટિસ ખન્ના સહમત થયા અને લખ્યું કે જો બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા દાન આપવામાં આવે છે, તો દાતાઓને ગોપનીયતાનો અધિકાર નથી. તેમની ઓળખ વ્યક્તિ અને બેંકના અધિકારીઓને અસમપ્રમાણ રીતે જાણીતી હોય છે જ્યાંથી બોન્ડ ખરીદવામાં આવે છે.
કલમ ૩૭૦ નાબૂદ – ૨૦૨૩ માં, જસ્ટિસ ખન્નાએ પાંચ જજોની બેંચના નિર્ણયમાં સંમતિ આપી, જેણે કલમ ૩૭૦ નાબૂદ કરવાની માન્યતાને સમર્થન આપ્યું. તેમણે જોયું કે ભારતના બંધારણની કલમ ૩૭૦ એ સંઘવાદનું લક્ષણ છે અને સાર્વભૌમત્વની નિશાની નથી. તેનું રદ્દીકરણ સંઘીય માળખાને નકારી શકતું નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટને છે છૂટાછેડા આપવાનો અધિકાર – ૨૦૨૩માં જસ્ટિસ ખન્નાએ શિલ્પા શૈલેષ વર્સિસ વરુણ શ્રીનિવાસન કેસમાં બહુમતી અભિપ્રાય લખ્યો હતો, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટને બંધારણની કલમ ૧૪૨ હેઠળ સીધા છૂટાછેડા આપવાનો અધિકાર છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે સર્વોચ્ચ અદાલત સંપૂર્ણ ન્યાય આપવા માટે લગ્નના અવિભાજ્ય ભંગાણના આધારે છૂટાછેડા આપી શકે છે.
