વૈશ્વિક સ્તરે, એકવીસમી સદીના ત્રીજા દાયકામાં, જેમ જેમ વિશ્વ બહુધ્રુવીય વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, તેમ તેમ યુએસ વિદેશ નીતિમાં એક જૂની સામ્રાજ્યવાદી ઇચ્છા વારંવાર ઉભરી આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અને નિયમો, યુએન ચાર્ટર અને સાર્વભૌમત્વના સિદ્ધાંતોની અવગણના કરતી વખતે લશ્કરી દબાણ,આર્થિક પ્રતિબંધો અને ટેરિફનો શસ્ત્રો તરીકે ઉપયોગ અમેરિકાની વ્યૂહરચનાનો ભાગ રહ્યો છે. વેનેઝુએલામાં શાસન પરિવર્તનનો પ્રયાસ, ઈરાન પર મહત્તમ દબાણની નીતિ અને હવે ગ્રીનલેન્ડ અંગે ટ્રમ્પના આક્રમક નિવેદનો, આ બધું એક એવા અમેરિકાનું ચિત્ર રજૂ કરે છે જે વૈશ્વિક સ્થિરતાનું રક્ષક ઓછું અને અસ્થિરતાનું પરિબળ વધુ બની રહ્યું છે. ગ્રીનલેન્ડ હંમેશા ડેનિશ અને યુરોપિયન સાર્વભૌમત્વનો પ્રશ્ન રહ્યો છે. ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્ક હેઠળનો એક સ્વાયત્ત પ્રદેશ છે. આનો અર્થ એ છે કે તેની વિદેશ અને સંરક્ષણ નીતિ ડેનિશ અને યુરોપિયન માળખા સાથે જોડાયેલી છે. જ્યારે ટ્રમ્પે જાહેરમાં ગ્રીનલેન્ડને જોડવા અથવા ખરીદવા અંગે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી, ત્યારે તે ફક્ત ડેનમાર્ક જ નહીં પરંતુ સમગ્ર યુરોપની સાર્વભૌમત્વ માટે પડકાર સમાન હતું. યુરોપિયન દેશોને સમજાયું કે જો આજે ગ્રીનલેન્ડ પર દબાણ લાવવામાં આવે છે, તો કાલે બીજા યુરોપિયન પ્રદેશ પર પણ આવો જ પ્રયાસ થઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે યુરોપે આ મુદ્દા પર અસામાન્ય રીતે સંયુક્ત વલણ અપનાવ્યું. ગ્રીનલેન્ડનો મુદ્દો પણ નાટો માટે એક મહત્વપૂર્ણ કસોટી બન્યો. નાટો સામૂહિક સુરક્ષાના સિદ્ધાંત પર આધારિત લશ્કરી જોડાણ છે. હું, એડવોકેટ કિશન સનમુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે જ્યારે જોડાણનો સૌથી શક્તિશાળી સભ્ય તેના સાથીઓ પર દબાણ લાવવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે નાટોની નૈતિકતા અને વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવવો સ્વાભાવિક છે. યુરોપિયન દેશોએ સ્પષ્ટપણે સંકેત આપ્યો કે નાટો ફક્ત અમેરિકન હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે જ નથી, પરંતુ તમામ સભ્ય દેશોની સાર્વભૌમત્વ અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ છે. આ એકતાને કારણે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર એવું માનવા લાગ્યું કે ગ્રીનલેન્ડ અંગે આક્રમક કાર્યવાહી સરળ નહીં હોય. વેનેઝુએલા અને ઈરાનના કિસ્સાઓમાં અમેરિકાને મર્યાદિત વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, ત્યારે યુરોપ ગ્રીનલેન્ડના મુદ્દા પર એક થયું હતું. ડેનમાર્ક, ફ્રાન્સ, જર્મની, નોર્વે, સ્વીડન, ફિનલેન્ડ, નેધરલેન્ડ અને યુનાઇટેડ કિંગડમ બધાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ગ્રીનલેન્ડ પર કોઈપણ પ્રકારનું દબાણ અસ્વીકાર્ય છે. યુરોપિયન એકતાએ ટ્રમ્પના વિશ્વાસને ફટકો માર્યો કે કોઈપણ દેશને આર્થિક અથવા લશ્કરી દબાણ દ્વારા દબાવી શકાય છે.
મિત્રો, ચાલો વેનેઝુએલા અને ઈરાન વિશે વાત કરીએ: હસ્તક્ષેપની જૂની પટકથાને સમજીને, ગ્રીનલેન્ડ પહેલાં, અમેરિકા વેનેઝુએલા અને ઈરાન પર નજર રાખી રહ્યું છે. વેનેઝુએલામાં, લોકશાહી રીતે ચૂંટાયેલી સરકારને નબળી પાડવા, રાષ્ટ્રપતિને ઉથલાવી દેવા અને કથિત અપહરણ જેવી ઘટનાઓની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વ્યાપક ચર્ચા થઈ હતી. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું સીધું ઉલ્લંઘન અને કોઈપણ સાર્વભૌમ દેશના આંતરિક બાબતોમાં દખલ ન કરવાના સિદ્ધાંત હતા. તેવી જ રીતે, ઈરાન સામે સતત પ્રતિબંધો, લશ્કરી ધમકીઓ અને પ્રાદેશિક અસ્થિરતા નીતિએ મધ્ય પૂર્વને લાંબા સંઘર્ષના દલદલમાં ધકેલી દીધું. આ બે ઉદાહરણોએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની વિદેશ નીતિ પહેલા દબાણના ખ્યાલ પર આધારિત હતી, પહેલા રાજદ્વારી નહીં. ગ્રીનલેન્ડ: બરફથી ઢંકાયેલો ટાપુ, પરંતુ ભૂરાજનીતિમાં એક ગરમ સ્થળ
મિત્રો, જો આપણે ગ્રીનલેન્ડ મુદ્દા પર વિચાર કરીએ, તો તે વસ્તીમાં નાનો અને ભૌગોલિક રીતે દૂરસ્થ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ અસાધારણ છે. તે વિશ્વનો સૌથી મોટો ટાપુ છે અને, આર્કટિક ક્ષેત્રમાં તેના સ્થાનને કારણે, લશ્કરી, ઊર્જા, ખનિજ અને વૈશ્વિક વેપાર માર્ગોની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે. આબોહવા પરિવર્તન અને પીગળતા બરફ સાથે, આર્કટિકમાં નવા દરિયાઈ માર્ગો ખુલી રહ્યા છે, જે યુરોપ, એશિયા અને અમેરિકા વચ્ચેના વેપાર અંતરને ઘટાડી શકે છે. આ દુર્લભ ખનિજો, તેલ અને ગેસ જેવા સંસાધનોની ઍક્સેસને પણ સરળ બનાવી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે ગ્રીનલેન્ડ હવે ફક્ત એક ટાપુ નથી, પરંતુ ભવિષ્યના વૈશ્વિક સત્તા રાજકારણનું કેન્દ્ર છે.
મિત્રો, જો આપણે અમેરિકાના ઇરાદાઓ: આર્ક્ટિકમાં પ્રભુત્વ માટેની સ્પર્ધાને ધ્યાનમાં લઈએ, તો અમેરિકા લાંબા સમયથી ગ્રીનલેન્ડમાં તેની હાજરી વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ત્યાં હાજર યુએસ લશ્કરી થાણાઓ અને રડાર સિસ્ટમ્સ સૂચવે છે કે વોશિંગ્ટન આર્કટિકને માત્ર એક ભૌગોલિક ક્ષેત્ર તરીકે જ નહીં પરંતુ એક વ્યૂહાત્મક યુદ્ધભૂમિ તરીકે પણ જુએ છે. તાજેતરના વિકાસ દર્શાવે છે કે યુએસ ગ્રીનલેન્ડમાં તેની લશ્કરી અને વ્યૂહાત્મક પ્રવૃત્તિઓને તીવ્ર બનાવી રહ્યું છે. સત્તાવાર તર્ક એ હતો કે રશિયા અને ચીન જેવી ઉભરતી શક્તિઓને સંતુલિત કરવા માટે આ જરૂરી હતું. જો કે, યુરોપે આ તર્કને સંપૂર્ણપણે સ્વીકાર્યો નહીં, કારણ કે તે સંતુલન કરતાં પ્રભુત્વ સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસ જેવું લાગતું હતું.
મિત્રો, જો આપણે ટેરિફ હથિયાર: રાજદ્વારી કરતાં આર્થિક ધમકીઓ પર વિચાર કરીએ, તો ગ્રીનલેન્ડ મુદ્દાના વધતા વિરોધને જોતા, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ફરી એકવાર ટેરિફનો ઉપયોગ હથિયાર તરીકે કર્યો. એવી જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે, 1 ફેબ્રુઆરીથી, ડેનમાર્ક, નોર્વે, સ્વીડન, ફ્રાન્સ, જર્મની, યુનાઇટેડ કિંગડમ, નેધરલેન્ડ અને ફિનલેન્ડથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મોકલવામાં આવતા તમામ માલ પર 10 ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવશે. આ પગલું સ્પષ્ટપણે યુરોપિયન દેશોને યુએસના વલણને ટેકો આપવા માટે દબાણ કરવા માટે રાજકીય દબાણ લાવવાનો હતો. જો કે, આ વ્યૂહરચના ઉલટી દેખાઈ. યુરોપિયન સંસદના સૌથી મોટા રાજકીય જૂથ, EPP ના વડા, મેનફ્રેડ વેબરે ટ્રમ્પની ધમકીઓને ગંભીરતાથી લીધી. તેમણે કહ્યું કે યુએસ દબાણ અને ટેરિફ ધમકીઓએ EU અને યુએસ વચ્ચેના વેપાર કરારોના સારને જ પ્રશ્નાર્થમાં મૂકી દીધો છે. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે, વર્તમાન પરિસ્થિતિઓમાં, યુએસ ઉત્પાદનો પર શૂન્ય ટકા ટેરિફની યોજનાને મુલતવી રાખવી પડશે. આ નિવેદન સંકેત આપે છે કે યુરોપ હવે માત્ર પ્રતિક્રિયા નહીં, પણ પ્રતિકારની નીતિ અપનાવવા તૈયાર છે.
મિત્રો, જો આપણે વિચારીએ કે ટ્રમ્પે શા માટે પીછેહઠ કરવી પડી, તો યુરોપિયન દેશોના સંગઠિત વિરોધ અને સંભવિત વેપાર યુદ્ધના ભયને કારણે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ગ્રીનલેન્ડ યોજનાને મુલતવી રાખવી પડી. જોકે તેમણે 10 ટકા ટેરિફ સાથે જૂન સુધી મોરેટોરિયમ મંજૂર કર્યું, તે સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે ગ્રીનલેન્ડ પર સીધું જોડાણ અથવા ખુલ્લું દબાણ સરળ નહીં હોય. આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણનો સામનો કરીને ટ્રમ્પે પીછેહઠ કરવી પડી હોય તેવું આ પહેલી વાર નહોતું, પરંતુ તે ચોક્કસપણે સૌથી પ્રતીકાત્મક ઉદાહરણોમાંનું એક રજૂ કરે છે.
મિત્રો ચાલો આર્કટિક રાજકારણના ભવિષ્યની ચર્ચા કરીએ: મુકાબલો અથવા સહયોગ. ગ્રીનલેન્ડ વિવાદે આર્કટિક રાજકારણને વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધું છે. પ્રશ્ન એ છે કે આગામી વર્ષોમાં આર્કટિક સહકારનું ક્ષેત્ર બનશે કે સંઘર્ષનું. જો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, રશિયા, ચીન અને યુરોપ આ પ્રદેશને પોતાના હિત માટે યુદ્ધભૂમિમાં ફેરવશે, તો તે સમગ્ર વૈશ્વિક વ્યવસ્થા પર અસર કરશે. બીજી બાજુ, જો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, બહુપક્ષીય સંવાદ અને પર્યાવરણીય જવાબદારીને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે, તો આર્કટિક વૈશ્વિક સહકાર માટે એક નવું મોડેલ બની શકે છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર અહેવાલનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જાણવા મળશે કે ગ્રીનલેન્ડ મુદ્દો ફક્ત એક ટાપુ પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે એક તરફ એકધ્રુવીય પ્રભુત્વની શોધ અને બીજી તરફ બહુધ્રુવીય, નિયમો-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાની માંગ વચ્ચે વ્યાપક સંઘર્ષનું પ્રતીક છે. યુરોપિયન એકતાએ સાબિત કર્યું છે કે જો દેશો એક સાથે ઉભા રહે છે, તો સૌથી શક્તિશાળી રાષ્ટ્રને પણ પીછેહઠ કરવાની ફરજ પડી શકે છે. તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટે ચેતવણી છે કે એકવીસમી સદીમાં, બળ અને દબાણની રાજનીતિ હવે પ્રતિકાર વિના સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.ગ્રીનલેન્ડે માત્ર નાટોની કસોટી જ કરી નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક રાજકારણને પણ બતાવ્યું કે ભવિષ્યનું વૈશ્વિક સંતુલન ટેરિફ ધમકીઓ અને વ્યવસાયમાં નહીં, પરંતુ સંવાદ અને સહયોગમાં રહેલું છે.
કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંડિયા, મહારાષ્ટ્ર 9284141425
