Mumbai,તા.૫
જ્યારે પણ ભારતીય મનોરંજન જગતમાં મહાકાવ્ય ’રામાયણ’ ના નવા રૂપાંતરણની જાહેરાત થાય છે, ત્યારે દર્શકોને આપમેળે રામાનંદ સાગરની લોકપ્રિય ટીવી સિરિયલ અથવા ભારત-જાપાની સહયોગી એનિમેટેડ ફિલ્મ ’રામાયણઃ ધ લિજેન્ડ ઓફ પ્રિન્સ રામ’ યાદ આવે છે. બંને રૂપાંતરણોને દેશમાં ખૂબ જ આદર અને આદરથી જોવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત, ઓમ રાઉતની ફિલ્મ ’આદિપુરુષ’ને રામાયણના ખોટા વર્ણનના ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવી હતી. હાલમાં, નિતેશ તિવારીની આગામી ફિલ્મ ’રામાયણ’ પણ તેના સ્ટાર કાસ્ટ અને વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ માટે નોંધપાત્ર ચર્ચા જગાડી રહી છે, પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ’આદિપુરુષ’ ના વર્ષો પહેલા, રામાયણ પર આધારિત એક અમેરિકન એનિમેટેડ ફિલ્મે વધુ મોટો વિવાદ ઉભો કર્યો હતો.
૨૦૦૮ માં, અમેરિકન કલાકાર નીના પેલેએ ભારતમાં તેમના સમય અને અનુભવોથી પ્રેરિત “સીતા સિંગ્સ ધ બ્લૂઝ” નામની એનિમેટેડ મ્યુઝિકલ ફિલ્મ બનાવી. નીનાએ ફિલ્મને વિશ્વની સૌથી મોટી બ્રેક-અપ સ્ટોરી તરીકે પ્રમોટ કરી. તે રામાયણનું હળવાશભર્યું અને નારીવાદી રૂપાંતર હતું. ફિલ્મના નિર્માણમાં વેક્ટર ગ્રાફિક્સ, પરંપરાગત ભારતીય છાયા પપેટ્સ અને રાજપૂત અને પહાડી લઘુચિત્રોથી પ્રેરિત ૨ડી કલા શૈલીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. દિગ્દર્શકની અનોખી વિશેષતા એ હતી કે તેમણે ભગવાન રામ અને સીતાની વાર્તાને સંબંધો અને હૃદયભંગના પોતાના અંગત અનુભવો સાથે સમાંતર બનાવી હતી. ફિલ્મનું પૃષ્ઠભૂમિ સંગીત ૧૯૨૦ ના દાયકાના પ્રખ્યાત જાઝ ગાયિકા એનેટ હેનશો દ્વારા વગાડવામાં આવ્યું હતું. નીના પેલેએ તેને સત્ય, ન્યાય અને સમાન અધિકારો માટેની સ્ત્રીની માંગની વાર્તા તરીકે વર્ણવી હતી.
ફિલ્મના નિર્માતાઓએ ૨૦૦૯ માં તેને તેમની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર મફત ડાઉનલોડ માટે ઉપલબ્ધ કરાવી હતી. એક સમયે જ્યારે ઇન્ટરનેટ પર વાયરલ સામગ્રી દુર્લભ માનવામાં આવતી હતી, ત્યારે આ ફિલ્મ સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ખૂબ જ લોકપ્રિય બની હતી. ફિલ્મ વિવેચકોએ તેના અનોખા વાર્તા કહેવાના અને કલાત્મક મિશ્રણની પ્રશંસા કરી. રોટન ટોમેટોઝ જેવી પ્રખ્યાત સમીક્ષા વેબસાઇટ્સ પર તેને ૧૦૦% રેટિંગ મળ્યું. જો કે, આ અપાર સફળતા છતાં, ફિલ્મને તીવ્ર વિરોધનો પણ સામનો કરવો પડ્યો. ૨૦૦૯માં, હિન્દુ જનજાગૃતિ સમિતિ સહિત અનેક સંગઠનોએ ફિલ્મ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગણી કરતી અરજીઓ દાખલ કરી હતી, જેમાં ભગવાન રામના ચિત્રણને અપમાનજનક ગણાવ્યું હતું.
૨૦૧૦ના એક ઇન્ટરવ્યુમાં, નીના પેલેએ વિરોધ પ્રદર્શનો પર ટિપ્પણી કરતા કહ્યું હતું કે ઘણા લોકો માટે, ૧૯૮૦ના દાયકાની દૂરદર્શન સિરિયલ એકમાત્ર સત્ય છે, અને તેનાથી ભટકતી કોઈપણ રજૂઆત ખોટી માનવામાં આવે છે. ફિલ્મના સમર્થકોએ દલીલ કરી હતી કે, પરંપરાગત રૂપાંતરણોથી વિપરીત, આ એનિમેટેડ ફિલ્મ સીતાના દુઃખ, દ્રષ્ટિકોણ અને વિચારોને એક નવો અવાજ આપે છે. વિરોધ કરનારા વર્ગનો મુખ્ય વાંધો એ હતો કે ફિલ્મમાં ભગવાન રામના પાત્રને તેના સંપૂર્ણ અથવા આદર્શ સ્વરૂપને બદલે અલગ પ્રકાશમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. વિવાદ એટલી હદે વધ્યો કે ૨૦૧૧માં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સેન જોસ મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટમાં ફિલ્મના પ્રદર્શનની બહાર વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવ્યા હતા. ન્યૂ યોર્કમાં સ્ટારલાઇટ પેવેલિયન અને ભારતમાં ગોવાના આર્ટ ચેમ્બર સહિત અનેક સ્થળોએ શો રદ કરવા પડ્યા. સમય પસાર થતાં, ’સીતા સિંગ્સ ધ બ્લૂઝ’ એ પ્રશ્ન છોડી દીધો કે શું તે ખરેખર એક વિવાદાસ્પદ પ્રયોગ હતો કે ભારતીય પ્રેક્ષકો માટે એક નવો અભિગમ, પરંપરાગત વિચારસરણીને તોડીને.
