ભારત પ્રાચીન સમયથી દરિયાઈ સભ્યતા અને વેપાર શક્તિ તરીકે જાણીતું છે. સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના લોથલ બંદરથી લઈને ચોલ સામ્રાજ્યની વ્યાપક દરિયાઈ રાજદ્વારી સુધી, ભારતે હંમેશા સમુદ્રને તેની સમૃદ્ધિ અને શક્તિનો આધાર બનાવ્યો છે. પરંતુ વસાહતી શાસન અને સ્વતંત્રતા પછી લાંબા સમય સુધી, દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં વ્યાપક સુધારા કરી શકાયા નથી. હાલમાં, લગભગ 80 ટકા વોલ્યુમ અને 70 ટકા મૂલ્યનો વૈશ્વિક વેપાર દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા થાય છે. ભારત પાસે 7,517 કિમીનો દરિયાકિનારો, 200 થી વધુ બંદરો અને એક વિશાળ વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાની, ગોંદિયા,મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે તે સમયે પણ વૈશ્વિક શિપિંગમાં ભારતનું યોગદાન મર્યાદિત રહ્યું હતું.આ પૃષ્ઠભૂમિમાં,ભારત સરકારે 2025 માં એક ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું અને એક સાથે પાંચ મુખ્ય દરિયાઇ બિલ રજૂ કરીને અને તેમને સંસદના બંને ગૃહોમાં પસાર કરીને અને તેમને કાયદા બનાવીને એક વ્યાપક દરિયાઇ સુધારા પેકેજ રજૂ કર્યું, જે ફક્ત કાયદાકીય સુધારા જ નથી, પરંતુ ભારતની દરિયાઇ ક્રાંતિ છે.આ કાયદાઓ ફક્ત વ્યવસાયિક કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરશે નહીં,પરંતુ ભારતને વૈશ્વિક દરિયાઇ શક્તિ પણ બનાવશે.આનાથી અર્થતંત્રને વેગ મળશે જ, પરંતુ આ પગલું વાદળી અર્થતંત્ર અને આત્મનિર્ભર ભારતના ટકાઉ વિકાસની દિશામાં એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. તેથી, આજે આપણે મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી આ લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું, ભારતમાં પાંચ નવા દરિયાઇ કાયદાઓ ભારતીય અર્થતંત્રને વેગ આપશે અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર વાદળી અર્થતંત્રના પાવરહાઉસ તરીકે સ્થાપિત કરશે.
મિત્રો, જો આપણે આ પાંચ દરિયાઈ કાયદાઓ વિશે વાત કરીએ જે સંસદના ચોમાસુ સત્ર 2025 ના બંને ગૃહોમાં પસાર થઈને કાયદો બની ગયા છે, તો (1) બિલ્સ ઓફ લેડિંગ બિલ, 2025 – બિલ્સ ઓફ લેડિંગ એ દરિયાઈ વેપારનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ છે, જે નૂરનો પુરાવો, માલિકીનો પુરાવો અને વ્યવસાય કરારનો ભાગ છે. નવા બિલનો ઉદ્દેશ્ય તેને ડિજિટલ અને બ્લોકચેન- આધારિત સિસ્ટમ સાથે જોડવાનો છે જેથી નકલી દસ્તાવેજો, છેતરપિંડી અને પારદર્શિતાનો અભાવ દૂર કરી શકાય. તેની અસર એ થશે કે નિકાસકારો અને આયાતકારો બંનેને સલામત અને ઝડપી વ્યવહારોની સુવિધા મળશે.(2) મેરીટાઇમ ફ્રેઇટ બિલ, 2025 – આ બિલ ભારતમાં નૂર કરારોને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો અનુસાર નિયમન કરશે. હવે શિપિંગ કંપનીઓ, નિકાસકારો અને આયાતકારો વચ્ચે વિવાદનું નિરાકરણ ઝડપી બનશે. વીમા, વિલંબ અને નુકસાનીના મામલામાં સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે. આનાથી ભારતની વ્યવસાય કરવાની સરળતા રેન્કિંગમાં સુધારો થશે. (3) મર્ચન્ટ શિપિંગ બિલ, 2025 – આ કાયદો ભારતીય કાફલાના આધુનિકીકરણ અને નવા જહાજોમાં રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે. ભારતીય કંપનીઓને વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓ પર સ્પર્ધાત્મક ફાયદો મળશે. ઉપરાંત, સ્થાનિક જહાજ નિર્માણ ઉદ્યોગ અને રોજગારમાં તેજી આવશે. (૪) કોસ્ટલ શિપિંગ બિલ, ૨૦૨૫ – કોસ્ટલ શિપિંગ કાયદો સ્થાનિક વેપાર અને મુસાફરોની સેવાઓને નવી દિશા આપશે. તે “એક દેશ-એક પરમિટ” ની વિભાવના લાવે છે, જેના હેઠળ જહાજો જટિલ પ્રક્રિયાઓ વિના ભારતના વિવિધ બંદરો પર સરળતાથી સંચાલન કરી શકશે. આ લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડશે અને કાર્ગો પરિવહનને ઝડપી બનાવશે. (૫) ભારતીય બંદર બિલ, ૨૦૨૫ – આ કાયદો ભારતીય બંદરોને સ્વાયત્ત, તકનીકી રીતે અદ્યતન અને વૈશ્વિક ધોરણો અનુસાર બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે ગ્રીન બંદરો, સ્માર્ટ બંદરો અને લોજિસ્ટિક્સ હબ બનાવવાની યોજના ધરાવે છે. આની સીધી અસર ભારતની વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટી અને નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા પર પડશે.
મિત્રો, જો આપણે આ પાંચ કાયદાઓના ફાયદાઓનો સારાંશ મુદ્દાઓમાં આપીએ અને તેમના પાસાને એકસાથે સમજીએ, તો: (1) ભારતીય અર્થતંત્ર-જીડીપીયોગદાનમાં વધારો: 2030 સુધીમાં, ભારતનું વાદળી અર્થતંત્ર જીડીપી
ના 12% સુધીનું યોગદાન આપી શકે છે, જે હાલમાં 4% છે. (2) લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડો: 13-14% થી 8-9%. (3) રોજગાર સર્જન: જહાજ નિર્માણ અને બંદર લોજિસ્ટિક્સમાં 20 લાખથી વધુ નવી તકો. (4) નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા: ઝડપી ડિલિવરી અને ઓછી કિંમત ડબલ્યુ ટી ઓ સભ્ય દેશોમાં ભારતની સ્પર્ધાને મજબૂત બનાવશે. (5) વાદળી અર્થતંત્રના વિકાસમાં ઝડપી ભૂમિકા- વાદળી અર્થતંત્ર ફક્ત શિપિંગ સુધી મર્યાદિત નથી. આમાં મત્સ્યઉદ્યોગ, પર્યટન, દરિયાઈ ખનિજો, ઓફશોર ઊર્જા અને બાયોટેકનોલોજીનો પણ સમાવેશ થાય છે.યુએનસી ટીએડી નો 2023 નો અહેવાલ દર્શાવે છે કે જીડીપી
નો $3 ટ્રિલિયન વૈશ્વિક સ્તરે વાદળી અર્થતંત્ર સાથે જોડાયેલો છે.ભારતનો ઇઇઝેડ (2.4 મિલિયન ચોરસ કિમી) વિશ્વના સૌથી મોટામાંનો એક છે. (૬) નવા કાયદાઓ દરિયાઈ ઊર્જા (ઓફશોર વિન્ડો, વેવ એનર્જી), ખનિજ સંસાધનો (પોલીમેટાલિક નોડ્યુલ્સ) અને દરિયાઈ બાયોટેકનોલોજીને કાનૂની માળખું પૂરું પાડશે. (૭) વેપાર કાર્યક્ષમતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાત્મકતા-ડબલ્યુ ટી ઓ
ના વેપાર સુવિધા કરાર ડિજિટલ દસ્તાવેજીકરણ અને ઝડપી ક્લિયરન્સને ફરજિયાત બનાવે છે, જે ભારતના નવા કાયદાઓ સાથે મેળ ખાય છે. (૮) હુંએમઓ ના ગ્રીન શિપિંગ લક્ષ્યો (૨૦૫૦) નો ઉદ્દેશ્ય જહાજોમાંથી કાર્બન ઉત્સર્જન ૫૦% ઘટાડવાનો છે. ભારતનો મર્ચન્ટ વેસલ કાયદો આ દિશામાં “ગ્રીન શિપિંગ” ને પ્રોત્સાહન આપશે. (૯) ચીનનો બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ દરિયાઈ બંદર નેટવર્ક બનાવી રહ્યું છે. આ સુધારાઓ ભારતને એશિયન સપ્લાય ચેઇનમાં એક મજબૂત વિકલ્પ બનાવશે. (૧૦) શા માટે પાંચ બિલ એકસાથે – (i) ઉદ્યોગને સ્પષ્ટ સંદેશ કે ભારત ફક્ત ટુકડાઓમાં નહીં, પણ સર્વાંગી સુધારા ઇચ્છે છે. (ii) ડબલ્યુ ટી ઓ અને હું એમ ઓ ની આંતરરાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓને એકસાથે પૂર્ણ કરવી.(iii) વસાહતી કાયદાઓનો અંત લાવવા માટે રાજકીય અને આર્થિક સંકલ્પ. (iv) “મેરીટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન ૨૦૪૭” માટે રોડમેપ તૈયાર કરવો. (૧૧) વસાહતી કાયદાનો અંત અને નવી શરૂઆત- (૧) બ્રિટિશ યુગના કાયદાઓ ભારતના હિત માટે નહીં, પરંતુ વેપારને નિયંત્રિત કરવા માટે હતા. (૨) હવે નવા કાયદાઓ ભારતીય દરિયાઈ સ્વાયત્તતાનું પ્રતીક છે. (૩) આનાથી દરિયાકાંઠાના સમુદાયોને સીધો ફાયદો થશે- (૪) આધુનિક કોલ્ડ-ચેઈન અને માછીમારોને ઝડપી નિકાસ સુવિધા. (૪) દરિયાકાંઠાના પ્રવાસન ઉદ્યોગને સ્માર્ટ પોર્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર. (૪) લોજિસ્ટિક્સ, શિપિંગ અને ઉત્પાદનમાં સ્થાનિક યુવાનોને રોજગાર.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે ભારતના વાદળી અર્થતંત્રના ચોમાસા સત્રમાં બનાવવામાં આવેલા પાંચ નવા દરિયાઈ કાયદાઓ એક દરિયાઈ ક્રાંતિ છે જે આત્મનિર્ભર ભારત ૨૦૪૭ ના વિઝનમાં એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. પાંચ નવા દરિયાઈ કાયદાઓ ભારતને એક વિકસિત રાષ્ટ્ર અને આત્મનિર્ભર ભારત ૨૦૪૭ ના વિઝનમાં વૈશ્વિક દરિયાઈ સુપરપાવર બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. ભારતમાં પાંચ નવા દરિયાઈ કાયદાઓ ભારતીય અર્થતંત્રને વેગ આપશે અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર વાદળી અર્થતંત્રના પાવરહાઉસ તરીકે સ્થાપિત કરશે.
કિશન સનમુખદાસ ભાવનાની ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9226229318
