નાના સાહિબઝાદાઓને યાદ કરવાથી વ્યક્તિની છાતી ગર્વથી ફૂલી જાય છે અને માનથી માથું ઝૂકી જાય છે.

વૈશ્વિક સ્તરે, ભારતના ઇતિહાસની અસંખ્ય વાર્તાઓ અનાદિ કાળથી નોંધાયેલી છે, જેને તેમની જન્મજયંતિ, વર્ષગાંઠ અથવા તે દુ:ખદ ક્ષણે બલિદાન દિવસ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. આ સંદર્ભમાં, ૨૬ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ દસમા શીખ ગુરુ ગુરુ ગોવિંદ સિંહજીના પરિવારની શહાદતને હજુ પણ ઇતિહાસમાં સૌથી મોટી શહાદત માનવામાં આવે છે.નાના સાહિબઝાદા ઓને યાદ કરીને આપણા હૃદય ગર્વથી ફૂલી જાય છે અને આપણું માથું આદરથી ઝૂકી જાય છે.પ્રધાનમંત્રીની જાહેરાત બાદ,ગુરુ ગોવિંદ સિંહજીના નાના સાહિબઝાદાઓ, બાબા જોરાવર સિંહજી અને બાબા ફતેહ સિંહજીની હિંમતને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે 26 ડિસેમ્બરે દેશભરમાં અને વિદેશમાં વીર બાલ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. ગુરુદ્વારા શ્રી ફતેહગઢ સાહિબ તે સ્થાન પર છે જ્યાં સાહિબઝાદાઓએ અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની,માનું છું કે સાહિબઝાદાઓનું બલિદાન કોઈ એક ધર્મના વર્ચસ્વનું પ્રતીક નથી, પરંતુ ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને સહિષ્ણુતાનું પ્રતીક છે. વીર બાલ દિવસ એ સંદેશને રેખાંકિત કરે છે કે કોઈપણ સભ્ય સમાજમાં શ્રદ્ધા અને પસંદગીની સ્વતંત્રતાનો આદર સર્વોપરી હોવો જોઈએ.આ વિચાર આજના વૈશ્વિક સંઘર્ષો અને ધાર્મિક ધ્રુવીકરણના યુગમાં અત્યંત સુસંગત છે. 26 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ, કેન્દ્ર સરકાર વીર બાલ દિવસ ઉજવી રહી છે. પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય બાળ પુરસ્કારો, સુપોષિત પંચાયત યોજનાનો પ્રારંભ કરશે અને દિલ્હીના ભારત મંડપમમાં બાળકોને સંબોધિત કરશે. બાળ પુરસ્કારો હવે 26 જાન્યુઆરીએ પ્રજાસત્તાક દિવસને બદલે 26 ડિસેમ્બરે વીર બાળ દિવસ પર આપવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં એક સમારોહમાં માનનીય રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બાળ પુરસ્કારો એનાયત કરવામાં આવશે. વધુમાં, બાળકોને દેશના ગૌરવશાળી ઇતિહાસ સાથે જોડવા માટે દેશભરની શાળાઓ અને સંસ્થાઓમાં સાહિબજાદાઓની બહાદુરી પર આધારિત વિશેષ કાર્યક્રમો, સ્પર્ધાઓ અને જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવામાં આવશે. 26 ડિસેમ્બર ભારતીય ઇતિહાસ, શીખ પરંપરા અને માનવ સભ્યતાના નૈતિક મૂલ્યોમાં એક અનોખો પ્રકરણ છે. તે માત્ર એક સ્મારક દિવસ નથી, પરંતુ હિંમત, ન્યાયીપણા, બલિદાન અને સત્યમાં અડગ રહેવાની ભાવનાનું વૈશ્વિક પ્રતીક બની ગયું છે. વીર બાળ દિવસ બે બહાદુર બાળકો, બાબા જોરાવર સિંહ જી (9 વર્ષ) અને બાબા ફતેહ સિંહ જી (7 વર્ષ) ની અમર શહાદતને સમર્પિત છે, જેમણે જુલમ, લોભ અને ભય સામે ઝૂકવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને તેમના જીવન દ્વારા માનવતાને એક અમર સંદેશ આપ્યો હતો. દસમા શીખ ગુરુ, ગુરુ ગોવિંદ સિંહ જી, ફક્ત એક ગુરુ નહોતા, પરંતુ એક યુગ હતા. ગુરુ ગોવિંદ સિંહજી માત્ર દસમા શીખ ગુરુ જ નહોતા, પરંતુ ન્યાય, ન્યાય અને માનવીય ગૌરવના સાર્વત્રિક રક્ષક પણ હતા. તેમણે એવા સમયે નેતૃત્વ કર્યું જ્યારે ધાર્મિક જુલમ, સરમુખત્યારશાહી જુલમ અને નૈતિક અધોગતિ ચરમસીમાએ હતી.ખાલસા પંથની સ્થાપના કરીને, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ધર્મ ફક્ત પૂજાનું એક સ્વરૂપ નથી પરંતુ અન્યાય સામે સક્રિય સંઘર્ષ છે. ગુરુ ગોવિંદ સિંહજીનું જીવન પોતે એક આંતરરાષ્ટ્રીય નૈતિક દર્શન છે, જે સમાનતા, સ્વતંત્રતા અને આત્મસન્માનના મૂલ્યોને મૂર્તિમંત કરે છે.

મિત્રો, જો આપણે વીર બાળ દિવસના મહત્વ અને વ્યાખ્યાની ચર્ચા કરીએ, તો તે ખાલસાના ચાર સાહિબઝાદાઓના બલિદાનને માન આપવા માટે ઉજવવામાં આવે છે. છેલ્લા શીખ ગુરુ, ગુરુ ગોવિંદ સિંહના નાના બાળકોએ તેમના વિશ્વાસની રક્ષા માટે પોતાના જીવનું બલિદાન આપ્યું હતું. આ તેમની વાર્તાઓને યાદ કરવાનો અને એ પણ શીખવાનો દિવસ છે કે તેમની કેવી રીતે ક્રૂરતાથી હત્યા કરવામાં આવી હતી – ખાસ કરીને જોરાવર અને ફતેહ સિંહ. સારસા નદીના કિનારે એક યુદ્ધ દરમિયાન, બે સાહિબઝાદાઓને મુઘલ સૈન્ય દ્વારા કબજે કરવામાં આવ્યા હતા. ઇસ્લામ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરવા બદલ, તેમને અનુક્રમે 8 અને 5 વર્ષની ઉંમરે જીવતા દફનાવવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ છે. વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ છે. હવે, હીરો એ છે જે અંધકારને પ્રકાશિત કરે છે. સરકારે વીરતાની વ્યાખ્યા પણ સુધારી છે. હવે તે કહે છે, “હીરો એ છે જે અંધકારને પ્રકાશિત કરે છે.” આમાં ફક્ત હિંમત જ નહીં પરંતુ એવા બાળકોનો પણ સમાવેશ થાય છે જેમણે દયા, સક્રિયતા અને નવીનતાથી કંઈક પ્રાપ્ત કર્યું છે, જે સમાજ માટે પ્રેરણાનો સ્ત્રોત બને છે, જેથી તે દેશની યુવા પેઢી અને બાળકોને પણ આવું કરવા માટે પ્રેરણા આપે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય બાળકોની વીરતા અને શોષણને વ્યાપકપણે પ્રદર્શિત કરવાનો છે. આપણે આપણા બહાદુર પુત્રોની અદમ્ય હિંમતમાંથી પ્રેરણા લેવી પડશે.

મિત્રો, જો આપણે 26 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ વીર બાલ દિવસ ઉજવવાની અને તે જ દિવસે પીએમ રાષ્ટ્રીય બાળ પુરસ્કારોનું વિતરણ કરવાની વાત કરીએ, તો, પીએમના આહ્વાન પર, 26 ડિસેમ્બર 2022 થી વીર બાલ દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ દસમા શીખ ગુરુ ગોવિંદ સિંહના બે નાના સાહિબજાદા, 9 વર્ષના બાબા જોરાવર સિંહ અને તેમના નાના ભાઈ, 5 વર્ષના બાબા ફતેહ સિંહની બહાદુરીને સમર્પિત છે. પરંપરાગત રીતે, ભારતમાં બાળ દિવસ 14 નવેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવે છે, જે બાળ શિક્ષણ અને વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. વીર બાલ દિવસ આ પરંપરાનો વિકલ્પ નથી, પરંતુ તેનો નૈતિક વિસ્તરણ છે. આ દિવસ બાળકોમાં હિંમત, સત્ય, ન્યાય, આત્મસન્માન અને માનવ અધિકારોના મૂલ્યો સિંચવાની તક પૂરી પાડે છે. બાળ દિવસને માત્ર ઉજવણી તરીકે નહીં, પરંતુ મૂલ્ય-આધારિત ચેતના તરીકે જોવાની આ એક નવી પહેલ છે. બાળ પુરસ્કારનો ખ્યાલ: બહાદુરીનું સન્માન. વીર બાલ દિવસ પર બાળ પુરસ્કાર આપવાની વિભાવના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ પુરસ્કારો ફક્ત શૈક્ષણિક કે રમતગમતની સિદ્ધિઓ સુધી મર્યાદિત ન હોવા જોઈએ, પરંતુ અસાધારણ હિંમત, કરુણા, સમાજ સેવા, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, માનવ અધિકાર સંરક્ષણ અથવા નૈતિક દૃઢતા દર્શાવતા બાળકોનું સન્માન કરવા જોઈએ. આવા પુરસ્કારો બાળકોને ખાતરી આપે છે કે સમાજ ફક્ત સફળતા જ નહીં, પણ મૂલ્યોને પણ મહત્વ આપે છે. બાળ પુરસ્કારો અને વૈશ્વિક પ્રેરણા વૈશ્વિક સ્તરે, ઘણા દેશો શાંતિ, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને માનવ અધિકારોમાં તેમના યોગદાન માટે બાળકોને સન્માનિત કરે છે. નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા મલાલા યુસુફઝાઈ એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.વીર બાલ દિવસના સંદર્ભમાં, જો ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ પર બાળ બહાદુરી પુરસ્કારો શરૂ કરે છે, તો તે વૈશ્વિક નૈતિક નેતૃત્વનું પ્રતીક બની શકે છે. બાળ અધિકારો પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલન બાળકોના જીવન, સ્વતંત્રતા અને ગૌરવના રક્ષણ પર ભાર મૂકે છે. વીર બાલ દિવસ આ આંતરરાષ્ટ્રીય માળખાને ઐતિહાસિક ઊંડાણ પૂરું પાડે છે. સાહિબજાદાઓનું બલિદાન દર્શાવે છે કે જ્યારે બાળકોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન થાય છે, ત્યારે તે માત્ર કાનૂની જ નહીં પણ નૈતિક ગુનો પણ છે. આ શહાદતને માન આપવા માટે, દર વર્ષે વીર બાલ દિવસ પર બહાદુર બાળકોને સન્માનિત કરવામાં આવે છે. ભારત સરકાર કલા અને સંસ્કૃતિ,બહાદુરી, નવીનતા, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, સમાજ સેવા, રમતગમત અને પર્યાવરણ: સાત શ્રેણીઓમાં અસાધારણ સિદ્ધિઓ માટે બાળકોને પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય બાળ પુરસ્કાર (PMRBP) એનાયત કરે છે.

મિત્રો, જો આપણે વીર બાળ દિવસના ઇતિહાસ પર વિચાર કરીએ, તો એવું કહેવાય છે કે મુઘલોએ અચાનક આનંદપુર સાહિબના કિલ્લા પર હુમલો કર્યો. ગુરુ ગોવિંદ સિંહ મુઘલો સામે લડવા માંગતા હતા, પરંતુ અન્ય શીખોએ તેમને ત્યાંથી જવા માટે આગ્રહ કર્યો. આ પછી, ગુરુ ગોવિંદ સિંહનો પરિવાર, અન્ય શીખો સાથે, આનંદપુર સાહિબનો કિલ્લો છોડીને ભાગી ગયો. સારસા નદી પાર કરતી વખતે, પ્રવાહ એટલો જોરદાર બન્યો કે આખો પરિવાર અલગ થઈ ગયો. અલગ થયા પછી, ગુરુ ગોવિંદ સિંહ અને તેમના બે મોટા પુત્રો, બાબા અજિત સિંહ અને બાબા જુઝાર સિંહ, ચમકૌર પહોંચ્યા. આ દરમિયાન, માતા ગુજરી, બે નાના સાહિબજાદા, બાબા જોરાવર સિંહ અને બાબા ફતેહ સિંહ અને ગુરુ સાહેબના સેવક ગંગુ, ગુરુ સાહેબ અને અન્ય શીખોથી અલગ થઈ ગયા. ત્યારબાદ ગંગુ તેમને પોતાના ઘરે લઈ ગયો પરંતુ સરહિંદના નવાબ વઝીર ખાનને જાણ કરી, જેમણે માતા ગુજરી અને બે નાના સાહિબઝાદાઓને કેદ કરી દીધા. વઝીર ખાને બે નાના સાહિબઝાદાઓને પોતાના દરબારમાં બોલાવ્યા અને તેમને ધર્મ પરિવર્તન કરવાની ધમકી આપી, પરંતુ બંને સાહિબઝાદાઓએ “જો બોલે સો નિહાલ” (તમે જે કહો છો, તમે મુક્ત છો) અને “સત શ્રી અકાલ” ના નારા લગાવીને ના પાડી. ત્યારબાદ વઝીર ખાને તેમને ધમકી આપી, “કાલ સુધીમાં ધર્મ પરિવર્તન કરો અથવા મરવા માટે તૈયાર રહો.” બીજા દિવસે, 27 ડિસેમ્બરે, થાંડે બુર્જમાં કેદ માતા ગુજરીએ બંને સાહિબઝાદાઓને પ્રેમથી તૈયાર કર્યા અને તેમને વઝીર ખાનના દરબારમાં પાછા મોકલી દીધા. અહીં, વઝીર ખાને ફરીથી તેમને ધર્મ પરિવર્તન કરવા માટે આગ્રહ કર્યો, પરંતુ નાના સાહિબઝાદાઓએ ના પાડી અને ફરીથી મંત્રોચ્ચાર કરવાનું શરૂ કર્યું. આ સાંભળીને, વઝીર ખાન ગુસ્સે થયો અને બંને સાહિબઝાદાઓને દિવાલમાં જીવતા ઇંટો મારી દેવાનો આદેશ આપ્યો અને સાહિબઝાદાઓને શહીદ કરી દીધા. આ સમાચાર માતા દાદી માતા ગુજરીને મળતાં જ, તેમણે પણ પોતાનો જીવ આપી દીધો.

તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર વર્ણનનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીશું, તો આપણને જાણવા મળશે કે ગુરુ ગોવિંદ સિંહજીના નાના સાહિબઝાદાઓની હિંમતને શ્રદ્ધાંજલિ – વીર બાલ દિવસ પર વિશેષ 26 ડિસેમ્બર 2025, નાના સાહિબઝાદાઓને યાદ કરતાની સાથે જ છાતી ગર્વથી ફૂલી જાય છે અને માથું શ્રદ્ધાથી ઝૂકી જાય છે. સાહિબઝાદા બાબા જોરાવર સિંહ અને ફતેહ સિંહના માનમાં 26 જાન્યુઆરીને બદલે 26 ડિસેમ્બરે બાલ દિવસ સાથે બાલ પુરસ્કાર આપવો એ એક પ્રશંસનીય નિર્ણય છે.

 કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9284141425