આજે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની પ્રતિષ્ઠા એવી બની ગઈ છે કે ભારત જે કંઈ કહે છે અથવા કરે છે, તે વિશ્વ ગંભીરતાથી સાંભળે છે, જેનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ ભારતીય પીએમની ૨ થી ૯ જુલાઈ ૨૦૨૫ સુધીની ૮ દિવસની પાંચ દેશોની મુલાકાત છે, જેમાં ઘાના અને ત્રિનિદાદ અને ટોબેગોની મુલાકાત પૂર્ણ કર્યા પછી, તેઓ આર્જેન્ટિના, બ્રાઝિલ અને નામિબિયા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે, જેમાં તેઓ ૫ થી ૮ જુલાઈ ૨૦૨૫ દરમિયાન બ્રાઝિલના રિયો ડી જાનેરોમાં ૧૭મી બ્રિક્સ લીડર્સ સમિટમાં ભાગ લેશે, જે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર વિચારો શેર કરવા અને આતંકવાદ પર આપણા વિચારો વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરવાની શ્રેષ્ઠ તક છે, જેના પર મોટા વિકસિત દેશો નજર રાખી રહ્યા છે. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના ગોંદિયા સ્થિત એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, માનું છું કે આપણે ગ્લોબલ સાઉથના નાના દેશોમાં જે ગતિએ જઈ રહ્યા છીએ, જ્યાં ભારતીય મૂળના લોકોની સંખ્યા વધુ છે, અને તે દેશોના નેતાઓ સાથે ઘણા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી કરારો કરી રહ્યા છીએ, જેમાં વ્યૂહાત્મક આરોગ્ય ટેકનોલોજી, સુરક્ષા, કૃત્રિમ બુદ્ધિ અને આબોહવા પરિવર્તનનો સમાવેશ થાય છે, પ્રથમ, આપણા વિઝન 2047 માં દૂરગામી હકારાત્મક પરિણામોની શક્યતા છે. બીજું, ગ્લોબલ સાઉથમાં ભારતનો વિશ્વાસ વધશે અને નેતૃત્વ માટે વિશ્વાસમાં પરિણમશે, પછી ભારત ગ્લોબલ સાઉથનો નેતૃત્વ અવાજ બનશે, અને તેથી જ ભારત એવા દેશો સાથે તેના જોડાણને વધુ ગાઢ બનાવી રહ્યું છે જે ઘણીવાર વૈશ્વિક નિર્ણય લેવામાં ઓછું પ્રતિનિધિત્વ અનુભવે છે. મેં 5 જુલાઈ 2025 ના રોજ વહેલી સવાર સુધી આપણા પીએમની ત્રિનિદાદ અને ટોબેગોની મુલાકાતનો ટીવી ચેનલો દ્વારા અભ્યાસ કર્યો, જ્યાં લગભગ 40 ટકા ભારતીય વસ્તી રહે છે અને વડા પ્રધાન અને રાષ્ટ્રપતિ પણ મૂળ ભારતીય છે, તે પહેલાં હું ઘાનાની મુલાકાતનું પણ નજીકથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યો છું, અને આ લેખ દ્વારા તેનું વર્ણન કરી રહ્યો છું. ભારત ગ્લોબલ સાઉથનું નેતૃત્વ કરવા જઈ રહ્યું છે અને એક વર્ષમાં ગ્લોબલ સાઉથની 12 થી વધુ મુલાકાતોની પેટર્ન નવી પોસ્ટ-વેસ્ટ વર્લ્ડ ઓર્ડરનું નેતૃત્વ કરવા તરફ છે, તેથી આજે, મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી, આપણે આ લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું કે શું ભારત ગ્લોબલ સાઉથના અગ્રણી અવાજ તરીકે પોતાને સ્થાપિત કરીને પોસ્ટ-વેસ્ટના નેતૃત્વ હેઠળના ગ્લોબલ ઓર્ડરનો વિકલ્પ બનશે?
મિત્રો, જો આપણે 2 થી 9 જુલાઈ 2025 દરમિયાન ભારતીય પીએમની 5 દેશોની મુલાકાત વિશે વાત કરીએ, તો તે ઘાના સાથે ભારતના ઐતિહાસિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની અને રોકાણ, ઉર્જા, આરોગ્ય, સુરક્ષા, ક્ષમતા નિર્માણ અને વિકાસ ભાગીદારીના ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ખોલવાની અપેક્ષા છે. મોદીએ કહ્યું, ભાગીદાર લોકશાહી દેશ તરીકે ઘાનાની સંસદને સંબોધિત કરવી મારા માટે સન્માનની વાત રહેશે. ત્રિનિદાદ-ટોબાગો સાથે ઐતિહાસિક સંબંધો પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, ત્રિનિદાદ અને ટોબેગો સાથે ભારતનો ઐતિહાસિક સંબંધ છે. હું રાષ્ટ્રપતિ ક્રિસ્ટીન કાર્લા કંગાલુને મળીશ. હું પ્રધાનમંત્રી કમલા પ્રસાદ-બિસેસરને પણ મળીશ, જેમણે તાજેતરમાં બીજા કાર્યકાળ માટે પદ સંભાળ્યું છે. ૫૭ વર્ષમાં આર્જેન્ટિનામાં પ્રથમ ભારતીય વડા પ્રધાન પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે, ૫૭ વર્ષમાં આ કોઈ ભારતીય વડા પ્રધાનની આર્જેન્ટિનાની પ્રથમ દ્વિપક્ષીય મુલાકાત હશે. આર્જેન્ટિના લેટિન અમેરિકામાં એક મુખ્ય આર્થિક ભાગીદાર છે અને G-20 સંગઠનમાં નજીકનો સાથી છે. હું રાષ્ટ્રપતિ જેવિયર માઇલીને મળવા માટે આતુર છું, જેમને ગયા વર્ષે મળવાનો મને પણ લહાવો મળ્યો હતો. અમે કૃષિ, દુર્લભ ખનિજો, ઉર્જા, વેપાર, પર્યટન, ટેકનોલોજી અને રોકાણના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું. રિયોમાં બ્રિક્સમાં ભાગ લેશે પીએમએ કહ્યું કે તેઓ ૬-૭ જુલાઈના રોજ રિયો ડી જાનેરોમાં બ્રિક્સ સમિટમાં ભાગ લેશે. સ્થાપક સભ્ય તરીકે, ભારત ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ તરીકે બ્રિક્સ માટે પ્રતિબદ્ધ છે. સાથે મળીને અમે વધુ શાંતિપૂર્ણ, સમાન, ન્યાયી, લોકશાહી અને સંતુલિત બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થા માટે પ્રયત્નશીલ છીએ. સમિટ પ્રસંગે, તેઓ અનેક વૈશ્વિક નેતાઓને પણ મળશે. આ પછી, તેઓ દ્વિપક્ષીય મુલાકાત માટે બ્રાઝિલ જશે, જ્યાં તેઓ ગ્લોબલ સાઉથની પ્રાથમિકતાઓને આગળ વધારવા પર રાષ્ટ્રપતિ લુઇઝ ઇનાસિયો લુલા દા સિલ્વા સાથે વાતચીત કરશે. નામિબિયા એક વિશ્વસનીય ભાગીદાર છે પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, નામિબિયા એક વિશ્વસનીય ભાગીદાર દેશ છે, જેની સાથે આપણે સંસ્થાનવાદ સામેના સંઘર્ષનો સામાન્ય ઇતિહાસ શેર કરીએ છીએ. તેઓ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. નેતુમ્બો નંદી-ન્દૈતવાહને મળવા માટે આતુર છે અને નામિબિયા સંસદના સંયુક્ત સત્રને સંબોધિત કરવાનું પણ તેમના માટે એક વિશેષાધિકાર રહેશે.
મિત્રો, જો આપણે ગ્લોબલ સાઉથ અને ગ્લોબલ નોર્થને સમજવાની વાત કરીએ, તો ગ્લોબલ સાઉથ શું છે? – આર્થિક અને સામાજિક વિકાસના આધારે વિશ્વને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. એક ગ્લોબલ નોર્થ અને બીજું ગ્લોબલ સાઉથ (1) ગ્લોબલ નોર્થમાં અમેરિકા, જાપાન, કોરિયા, યુરોપિયન દેશો જેવા વિશ્વના વિકસિત અને સમૃદ્ધ દેશોનો સમાવેશ થાય છે. (2) જ્યારે, ગ્લોબલ સાઉથમાં આર્થિક અને સામાજિક વિકાસના આધારે ઓછા વિકસિત અથવા વિકાસશીલ દેશોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં લેટિન અમેરિકા, આફ્રિકા, એશિયા અને ઓશનિયાના દેશોનો સમાવેશ થાય છે. ગ્લોબલ સાઉથમાં કેટલા દેશો છે? ગ્લોબલ સાઉથમાં લગભગ 100 દેશો છે. ગ્લોબલ સાઉથ અને ગ્લોબલ નોર્થ વચ્ચે શું તફાવત છે? (1) ગ્લોબલ સાઉથ અને ગ્લોબલ નોર્થનો ઉપયોગ વિશ્વના દેશોને સામાજિક-આર્થિક અને રાજકીય ધોરણે વિભાજીત કરવા માટે થાય છે. (2) ગ્લોબલ સાઉથનો ઉપયોગ એક કરવા માટે થાય છે (3) ગ્લોબલ સાઉથમાં વિકાસશીલ અથવા ઓછા વિકસિત દેશોનો સમાવેશ થાય છે, જેને પહેલા ‘થર્ડ વર્લ્ડ’ અથવા ‘ઇસ્ટર્ન વર્લ્ડ’ કહેવામાં આવતા હતા, (4) જ્યારે, ગ્લોબલ નોર્થના ભાગમાં ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો જોવા મળે છે જે વિકસિત છે, જ્યાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત છે, ઔદ્યોગિક વિકાસ છે.
મિત્રો, જો આપણે માનનીય પીએમના બાકીના ચોથા અને પાંચમા તબક્કાની વાત કરીએ, તો તેમની મુલાકાતના ચોથા તબક્કામાં, પ્રધાનમંત્રી 5 થી 8 જુલાઈ સુધી બ્રાઝિલ જશે. અહીં તેઓ 17મા બ્રિક્સ સમિટ 2025માં ભાગ લેશે. આ પછી તેઓ બ્રાઝિલની રાજ્ય મુલાકાત પર રહેશે. પ્રધાનમંત્રીની આ બ્રાઝિલની ચોથી મુલાકાત હશે. 17મું બ્રિક્સ લીડર્સ સમિટ રિયો ડી જાનેરોમાં યોજાશે. સમિટ દરમિયાન, આપણા પીએમ વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર વિચારો શેર કરશે. ભારત માટે આતંકવાદ પર વિશ્વ સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની આ એક સારી તક છે. આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક શાસન, શાંતિ અને સુરક્ષા, બહુપક્ષીયતાને મજબૂત બનાવવા, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાનો જવાબદાર ઉપયોગ, આબોહવા કાર્યવાહી, વૈશ્વિક આરોગ્ય અને આર્થિક અને નાણાકીય બાબતોમાં સુધારાઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. તેઓ સમિટ દરમિયાન ઘણી દ્વિપક્ષીય બેઠકો કરે તેવી શક્યતા છે. પીએમ રાજ્ય મુલાકાત પર છે અને વેપાર, સંરક્ષણ, ઊર્જા, અવકાશ, ટેકનોલોજી, કૃષિ અને આરોગ્ય જેવા પરસ્પર હિતના ક્ષેત્રોમાં વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વિસ્તૃત કરવા પર રાષ્ટ્રપતિ લુઇઝ ઇનાસિયો લુલા દા સિલ્વા સાથે વાતચીત કરશે. બ્રાઝિલ દક્ષિણ અમેરિકામાં ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. તેમની મુલાકાતના છેલ્લા તબક્કામાં, પીએમ 9 જુલાઈએ નામિબિયા જશે. પીએમની નામિબિયાની આ પહેલી મુલાકાત હશે. ભારતથી નામિબિયાની આ ત્રીજી પ્રધાનમંત્રી સ્તરની મુલાકાત છે. તેમની મુલાકાત દરમિયાન, પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રપતિ ન્દેમુપેલિલા તુમ્બો નંદી-ન્દૈતવાહ સાથે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો કરશે. તેઓ નામિબિયાની સંસદને પણ સંબોધિત કરશે. તાજેતરના વર્ષોમાં ભારત અને નામિબિયા વચ્ચેનો વેપાર વધ્યો છે. 2000 માં તે $3 મિલિયનથી ઓછો હતો અને હવે તે લગભગ $600 મિલિયન થઈ ગયો છે. ભારતીય કંપનીઓએ નામિબિયામાં ખાણકામ, ઉત્પાદન, હીરા પ્રક્રિયા અને સેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કર્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2022 માં, નામિબિયાથી ભારત આવેલા આઠ ચિત્તાઓને પીએમ દ્વારા મધ્યપ્રદેશના કુનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. આ વિશ્વની કોઈ મોટી માંસાહારી પ્રજાતિનું પ્રથમ આંતરખંડીય ટ્રાન્સફર હતું. આ દિવસોમાં ચીન દ્વારા દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓ પરના પ્રતિબંધોને કારણે આખી દુનિયા પરેશાન છે. આવી સ્થિતિમાં, પીએમની નામિબિયાની આ મુલાકાત ભારતના આ સંકટને દૂર કરવામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. પ્રધાનમંત્રીની આ પાંચ દેશોની મુલાકાતથી ભારતને ઘણા ફાયદા થવાની અપેક્ષા છે. શું આ મુલાકાતથી વૈશ્વિક રાજકારણમાં ભારતની ભૂમિકામાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર થશે?
તો જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે ભારત પોતાને ગ્લોબલ સાઉથના અગ્રણી અવાજ તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યું છે,પશ્ચિમ-આગેવાની હેઠળના વૈશ્વિકવ્યવસ્થાના વિકલ્પ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે? ભારત એવા દેશો સાથે જોડાણને વધુ ગાઢ બનાવી રહ્યું છે જે ઘણીવાર વૈશ્વિક નિર્ણય લેવામાં ઓછું પ્રતિનિધિત્વ અનુભવે છે. શું ભારત ગ્લોબલ સાઉથનું નેતૃત્વ કરવા માટે આગળ વધ્યું છે? 1 વર્ષમાં ગ્લોબલ સાઉથની 12 થી વધુ મુલાકાતોની પેટર્ન, પશ્ચિમ પછીના નવા વિશ્વ વ્યવસ્થાનું નેતૃત્વ કરવા તરફ?
કિશન સનમુખદાસ ભાવનાઈ ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9359653465
