ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા સમગ્ર વિશ્વમાં સાંભળવામાં આવી રહી છે, જેનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ એ છે કે ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ ના રોજ, માનનીય ભારતીય વડા પ્રધાન G-7 સમિટના છેલ્લા દિવસે કેનેડા પહોંચ્યા અને પરિષદમાં હાજરી આપી, જોકે ભારત તેનો સભ્ય નથી, છતાં ૨૦૧૯ થી, તેને વિશિષ્ટતા સાથે આમંત્રણ આપવામાં આવી રહ્યું છે, પરિષદમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે અને વૈશ્વિક વિકસિત દેશો સાથે ચર્ચા કરી રહ્યા છે અને વિશ્વ સાથે તેનો અનુભવ શેર કરી રહ્યા છે, જેથી સમગ્ર વિશ્વની ભલાઈ માટે વધુ સારું યોગદાન આપી શકાય. આજે આપણે આ વિષય પર ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ કારણ કે આપણા પીએમને G-7 માં આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું, જેના પરથી આપણે ચોક્કસ અંદાજ લગાવી શકીએ છીએ કે ભારતની પ્રતિષ્ઠામાં કૂદકે ને ભૂસકે વધારો થયો છે. હું, મહારાષ્ટ્રના ગોંદિયાથી એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાઈ, માનનીય પીએમ કેનેડા પહોંચ્યા ત્યારથી અંત સુધી દિવસભર ઇલેક્ટ્રોનિક અને સોશિયલ મીડિયા પર નજર રાખતો હતો. કોન્ફરન્સ દરમિયાન, દરેક વિકસિત દેશ માનનીય પીએમને મળવા માંગતો હતો, ભારત સાથે નિકટતા જાળવવાની ભાવના મોટા નેતાઓમાં જોવા મળી હતી, જે એક બાબત છે જે પ્રકાશિત કરવા જેવી છે. ભારતની 51મી G-7 સમિટ 15-17 જૂન 2025 ના રોજ કેનેડામાં શરૂ થઈ હોવાથી, આજે આપણે મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી આ લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું, ભારત ભવિષ્યમાં G-7 નું સભ્ય બની શકે છે, કારણ કે ભારત ઝડપથી આર્થિક, રાજકીય, વૈશ્વિક શક્તિ તરીકે વિકાસ કરી રહ્યું છે.
મિત્રો, જો આપણે G-7 સમિટ 2025 કેનેડાના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને ઉદ્દેશ્યોને સમજવાની વાત કરીએ, તો G-7 દેશો ભારતને એક શક્તિશાળી ભાગીદાર તરીકે જુએ છે, જે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનના આક્રમણનો જવાબ આપી શકે છે. ભારત ક્વાડ જૂથ (ભારત, યુએસ, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા) નો ભાગ છે, જે ચીનના પ્રભાવને સંતુલિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ છે. હકીકતમાં, 2019 થી, ભારતના પીએમને દર વર્ષે વિશ્વના સમૃદ્ધ દેશો દ્વારા તેમની બેઠકમાં આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે, આ ભારતની વૈશ્વિક સ્થિતિ અને વ્યૂહાત્મક મહત્વને પ્રતિબિંબિત કરે છે. 14 મે, 2023 ના રોજ અમેરિકાના હડસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પ્રકાશિત એક લેખ, જેનો શીર્ષક “ભારત હંમેશા G-7 માં આમંત્રણ આપે છે.” તે શા માટે આટલું મહત્વપૂર્ણ છે? “આ લેખમાં વિશ્વમાં ભારતની વધતી શક્તિ અને સુસંગતતાનો પણ અનુભવ થયો હતો. લેખમાં અનુમાન કરવામાં આવ્યું હતું કે ભારત ભવિષ્યમાં G-7 નો ઔપચારિક સભ્ય બની શકે છે, કારણ કે તેનો આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક પ્રભાવ વધી રહ્યો છે. જો કે, ભારત તરફથી થોડી ખચકાટ હોઈ શકે છે. G-7 2025 ના કાર્યસૂચિના મુખ્ય મુદ્દાઓ: (1) વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિરતા અને વૃદ્ધિ ફુગાવો, આર્થિક મંદીના ભય, વૈશ્વિક વેપારમાં અસંતુલન, પુરવઠા શૃંખલાઓની સુરક્ષા (2) ઊર્જા સુરક્ષા અને ડિજિટલ સંક્રમણ કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ, મહત્વપૂર્ણ ખનિજો, ચોખ્ખી-શૂન્ય લક્ષ્ય ઊર્જા સ્વ-નિર્ભરતા માટે નવીનીકરણીય સ્ત્રોતો અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન પર ભાર (3) શાંતિ અને સુરક્ષા, ઇઝરાયેલ- ઈરાન સંઘર્ષ, યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ, આતંકવાદ નાબૂદી, સાયબર સુરક્ષા આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી સહાય અને શરણાર્થીઓના રક્ષણ પર ચર્ચા, G-7 દેશો ભારતને એક શક્તિશાળી ભાગીદાર તરીકે જુએ છે જે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનના આક્રમણનો જવાબ આપી શકે છે. G-7 ના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો: (1) વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિરતા અને વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવું (2) નાણાકીય પારદર્શિતા અને સહયોગ (3) આબોહવા પરિવર્તન અને પર્યાવરણીય મુદ્દાઓ પર નેતૃત્વ (5) વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્યમાં સહકાર (જેમ કે કોવિડ-19) કટોકટી (6) લોકશાહી અને માનવ અધિકારો માટે સમર્થન, G7 સમિટ આજે કેનેડાના આલ્બર્ટા રાજ્યના કનાનાસ્કિસમાં યોજાઈ રહી છે. આજે છેલ્લો દિવસ છે. પીએમ મોદી અત્યાર સુધીમાં 6 વિશ્વ નેતાઓને મળ્યા છે. આમાં ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન, જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મેર્ઝ, મેક્સીકન રાષ્ટ્રપતિ ક્લાઉડિયા શેનબૌમ પાર્ડો, ઓસ્ટ્રેલિયાના પીએમ એન્થોની અલ્બેનીઝ, દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ સિરિલ રામાફોસા, દક્ષિણ કોરિયાના રાષ્ટ્રપતિ લી જે મ્યુંગનો સમાવેશ થાય છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારતની વધતી ભૂમિકાની પ્રતિષ્ઠાને સમજવાની વાત કરીએ, તો (1) ભારત આ વર્ષે જ વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બની ગયું છે. ઘણી વૈશ્વિક સંસ્થાઓ માને છે કે ભારત એક વર્ષમાં ત્રીજા સૌથી મોટા અર્થતંત્રનો ખિતાબ મેળવી શકે છે. G7 દેશો, જે વિશ્વની સૌથી વિકસિત અર્થવ્યવસ્થાઓનો સમૂહ છે, ભારતને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલામાં એક મહત્વપૂર્ણ ખેલાડી માને છે. કેનેડાના પીએમએ ભારતને સમિટમાં આમંત્રણ આપતા કહ્યું કે ભારતની હાજરી આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક ચર્ચાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાના કેન્દ્રમાં છે. (2)- ભૂ- રાજકીય મહત્વ, ભારત વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ અને ઉભરતી શક્તિ છે. G-7 દેશો ભારતને લોકશાહી અને જવાબદાર શક્તિ તરીકે જુએ છે, જે ચીન અને રશિયા જેવા સરમુખત્યારશાહી દેશોના પ્રભાવને સંતુલિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. ભારત-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારતનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ, ખાસ કરીને ચીનના વધતા પ્રભાવના સંદર્ભમાં, G-7 માટે મહત્વપૂર્ણ છે (3)-વૈશ્વિક દક્ષિણનું પ્રતિનિધિત્વ- ભારતને વૈશ્વિક દક્ષિણનો અગ્રણી અવાજ માનવામાં આવે છે. G7 દેશો, જે મુખ્યત્વે વિકસિત દેશો છે, ભારત જેવા ઉભરતા દેશોનો સમાવેશ કરીને વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર વ્યાપક સર્વસંમતિ બનાવવા માંગે છે. ભારતના G-20 પ્રમુખપદ (2023) એ આને વધુ મજબૂત બનાવ્યું, જેના કારણે G7 માટે ભારતનો અભિપ્રાય અવગણવો મુશ્કેલ બન્યો. હડસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના લેખમાં 2022 માં વિદેશ પ્રધાન એસ. જયશંકરના નિવેદનને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું હતું કે યુરોપે એવી માનસિકતા છોડી દેવી જોઈએ કે યુરોપની સમસ્યાઓ વિશ્વ સમસ્યાઓ છે, પરંતુ વિશ્વ સમસ્યાઓ યુરોપની સમસ્યાઓ નથી. ભારતના G20 પ્રમુખપદ અને વોઇસ ઓફ ગ્લોબલ સાઉથ સમિટ (2023) એ તેને G7 જેવા ફોરમમાં ગ્લોબલ સાઉથના હિતોને ઉજાગર કરવામાં સક્ષમ બનાવ્યું છે.(4)-વૈશ્વિક પડકારોમાં યોગદાન–G7 સમિટમાં આબોહવા પરિવર્તન, ડિજિટલ પરિવર્તન, ઉર્જા સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થાય છે. ભારત તેની નીતિઓ અને તકનીકી પ્રગતિ (જેમ કે નવીનીકરણીય ઉર્જા અને ડિજિટલ અર્થતંત્ર) દ્વારા આ ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપી શકે છે. ઉપરાંત, ભારત, વિશ્વનું સૌથી મોટું લોકશાહી હોવાથી, G7 ના લોકશાહી મૂલ્યો સાથે મેળ ખાય છે. આ તેને ચીન જેવા G7 માટે વ્યૂહાત્મક પડકારો ઉભા કરતા દેશોથી અલગ પાડે છે.(5)-મોદીની વ્યક્તિગત છબી–ભારતને 2019 થી દરેક G7 સમિટમાં આમંત્રિત કરવામાં આવ્યું છે (2020 સિવાય, જ્યારે COVID-19 ને કારણે સમિટ રદ કરવામાં આવી હતી). આ ભારતના વધતા વૈશ્વિક કદ અને મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની સક્રિય વિદેશ નીતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.વૈશ્વિક
મંચો પર વડા પ્રધાન મોદીની સક્રિય ભાગીદારી અને તેમની રાજદ્વારી પહેલ (જેમ કે G-20 માં ભારતની ભૂમિકા) એ તેમને એક પ્રભાવશાળી નેતા તરીકે સ્થાપિત કર્યા છે. G-7 દેશો ભારત સાથે દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે મોદી સાથે સીધી વાતચીતને મહત્વ આપે છે. (6)–ચીન સામે ભારતની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા–આજે, ચીન અમેરિકા સહિત સમગ્ર પશ્ચિમની સૌથી મોટી ચિંતા છે. તેનું કારણ માત્ર ચીનની નીતિઓ અપમાનજનક નથી, પરંતુ ચીનમાં લોકશાહીનો અભાવ પણ એક મોટું કારણ છે. હડસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના લેખમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે ભારત એક જવાબદાર અને લોકશાહી શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે જે ચીન જેવા સરમુખત્યારશાહી દેશોના પ્રભાવને સંતુલિત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં ચીનના પ્રાદેશિક દાવાઓને 2016 માં આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલય દ્વારા નકારી કાઢવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ચીને તેને અવગણ્યું હતું. તેનાથી વિપરીત, ભારતે નિયમો-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થાને ટેકો આપ્યો છે. G-7 દેશો ભારતને એક શક્તિશાળી ભાગીદાર તરીકે જુએ છે જે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનના આક્રમણનો જવાબ આપી શકે છે. (7) – ફક્ત ભારત જેવા દેશો જ G-7 ની સુસંગતતા બચાવી શકે છે. હડસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના લેખ મુજબ, G-7 નો પ્રભાવ ઘટી રહ્યો છે, અને ભારત જેવા દેશોનો સમાવેશ તેને ફરીથી સુસંગત બનાવવાનો એક માર્ગ હોઈ શકે છે. G-7 દેશો ભારતને લોકશાહી અને જવાબદાર શક્તિ તરીકે જુએ છે, જે રશિયા અને ચીન જેવા દેશોથી વિપરીત છે. લેખમાં ભારતની ખચકાટ પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી. ભારત તટસ્થ અને સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિનું પાલન કરે છે, અને G-7 જેવા પશ્ચિમ-કેન્દ્રિત જૂથમાં જોડાવાથી તેની બિન-જોડાણવાદી ચળવળની નીતિ પર અસર પડી શકે છે. વધુમાં, ચીન સાથે તણાવ વધવાનું જોખમ પણ છે. તો જો આપણે સમગ્ર વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે ૧૫-૧૭ જૂન ૨૦૨૫ ના રોજ કેનેડામાં ભારતનું પદાર્પણ ભારત ભવિષ્યમાં G-૭ નું સભ્ય બની શકે છે, કારણ કે ભારતની આર્થિક, રાજકીય, વૈશ્વિક શક્તિ ઝડપથી વધી રહી છે. ભારતની વૈશ્વિક ભૂમિકા – ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા, વૈશ્વિક પડકારોમાં યોગદાન, ભૂ-રાજકીય મહત્વ, ઘણી વૈશ્વિક સિદ્ધિઓને કારણે પ્રતિષ્ઠામાં વધારો થયો છે.
કિશન સંમુખદાસ ભવનાઈ ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર ૯૩૫૯૬૫૩૪૬૫
