વૈશ્વિક સ્તરે, ભારતની રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 પર વિશ્વભરના અનુભવી શિક્ષણવિદો, બૌદ્ધિકો અને શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં વિશેષ વિશ્લેષણાત્મક ભૂમિકા ધરાવતા લોકો નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે આ નવી રાષ્ટ્રીય નીતિ 2020 માં આવા ઘણા ભલામણ કરાયેલા નિયમો અને તકો છે જે ભારતની પેઢીઓ માટે શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. અગાઉ આપણે જોયું કે એન્જિનિયરિંગ સહિત ઘણા અભ્યાસક્રમો માતૃભાષામાં કરવા માટે એક ચોક્કસ સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવી છે, જે આ NEP 2020 નો એક ભાગ છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 ભારતના તમામ રાજ્યો દ્વારા તાત્કાલિક લાગુ કરવી જોઈએ કારણ કે આ શિક્ષણ નીતિ અપનાવવાથી જે પેઢી ઉભરી આવશે તે પર્યાવરણીય વિશ્લેષણ કરશે અને નવી ટેકનોલોજી અને નીતિ સાથે આગળ વધશે. આજે આપણે આ વિષય પર ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ કારણ કે CBSE ના પરીક્ષા નિયંત્રકે બુધવાર, 25 જૂન, 2025 ના રોજ સાંજે પ્રેસને જણાવ્યું હતું કે 10મી પરીક્ષા હવે સત્ર 2025- 2026 થી વર્ષમાં બે વાર લેવામાં આવશે, અને તેની સંપૂર્ણ વિગતો આપી હતી જેની ચર્ચા આપણે નીચેના ફકરામાં કરીશું. આ નવી પેટર્ન વિદ્યાર્થીઓને તેમના માર્ક્સ સુધારવાની તક આપશે જે તેમના કારકિર્દીમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે, તેથી આજે, મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી, અમે લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું કે સીબીએસઈ 10મા બોર્ડની નવી પેટર્ન રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 ની ભલામણ અનુસાર પરીક્ષાઓને ઓછી તણાવપૂર્ણ બનાવવા અને વિદ્યાર્થીઓને શીખવાની વધુ સારી તક આપવા માટે છે.
મિત્રો, જો આપણે સત્ર 2025-26 થી સીબીએસઈ 10મા પરીક્ષા પેટર્નમાં ફેરફાર વિશે વાત કરીએ, તો જો આપણે અથવા આપણા બાળકો 10મા ધોરણની તૈયારી કરી રહ્યા છીએ, તો આ સમાચાર આપણા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન દ્વારા 2026 થી ધોરણ 10મા બોર્ડની પરીક્ષાઓની પદ્ધતિમાં મોટો ફેરફાર જાહેર કરવામાં આવ્યો છે, હવે વિદ્યાર્થીઓને વર્ષમાં બે વાર પરીક્ષામાં બેસવાની તક મળશે, એટલે કે, જો કોઈ વિદ્યાર્થી તેના પહેલા પ્રયાસના માર્ક્સથી સંતુષ્ટ ન હોય, તો તે બીજી પરીક્ષામાં બેસી શકે છે, આનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓ પર દબાણ ઘટાડવાનો અને તેમને વધુ સારું પ્રદર્શન કરવાની બીજી તક આપવાનો છે. સીબીએસઈ ના પરીક્ષા નિયંત્રકે માહિતી આપતા કહ્યું, “પહેલો તબક્કો ફેબ્રુઆરીમાં અને બીજો મેમાં લેવામાં આવશે, બંને તબક્કાના પરિણામો અનુક્રમે એપ્રિલ અને જૂનમાં જાહેર કરવામાં આવશે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓને એક જ શૈક્ષણિક સત્રમાં બે તકો મળશે અને તેઓ સમયસર તેમની કારકિર્દી અને આગળના અભ્યાસ માટે નિર્ણયો લઈ શકશે. તેમણે વધુમાં કહ્યું, “વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રથમ તબક્કામાં પરીક્ષા આપવી ફરજિયાત રહેશે, જ્યારે બીજો તબક્કો વૈકલ્પિક રહેશે, વિદ્યાર્થીઓને વિજ્ઞાન, ગણિત, સામાજિક વિજ્ઞાન અને ભાષાઓમાંથી કોઈપણ ત્રણ વિષયોમાં તેમનું પ્રદર્શન સુધારવાની તક મળશે, આનો અર્થ એ છે કે વિદ્યાર્થીઓ ફક્ત તે વિષયોમાં જ ફરીથી પરીક્ષા આપશે જેમાં તેઓ તેમના પ્રથમ પ્રયાસથી સંતુષ્ટ ન હોય. “નિર્ધારિત ધોરણો મુજબ, શિયાળા દરમિયાન બંધ રહેતી શાળાઓના ધોરણ 10 ના વિદ્યાર્થીઓ ફરીથી પરીક્ષા આપી શકશે. વિદ્યાર્થી ઓને કોઈપણ તબક્કે પરીક્ષા આપવાનો વિકલ્પ મળશે. આ મુજબ, શૈક્ષણિક સત્ર દરમિયાન આંતરિક મૂલ્યાંકન ફક્ત એક જ વાર કરવામાં આવશે, પરીક્ષા પ્રક્રિયાને સરળ અને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે,સીબીએસઈ એ ફેબ્રુઆરીમાં ડ્રાફ્ટ ધોરણોની જાહેરાત કરી હતી અને હિસ્સેદારો પાસેથી પ્રતિસાદ માંગવામાં આવ્યો હતો, નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિની ભલામણ મુજબ, બોર્ડ પરીક્ષાઓના “ઉચ્ચ અપેક્ષા” પાસાને દૂર કરવા માટે કોઈપણ શૈક્ષણિક વર્ષ દરમિયાન બધા વિદ્યાર્થીઓને બે વખત પરીક્ષામાં બેસવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. સીબીએસઈ ની આ નવી પેટર્ન રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 ની ભલામણોને અનુરૂપ છે. નીતિનો ઉદ્દેશ્ય બોર્ડ પરીક્ષાઓને ઓછી તણાવપૂર્ણ બનાવવા અને વિદ્યાર્થીઓને શીખવાની વધુ સારી તકો આપવાનો છે, સીબીએસઈ એ આ ફેરફાર પહેલા ફેબ્રુઆરી 2025 માં ડ્રાફ્ટ નિયમો જારી કર્યા હતા અને તમામ હિસ્સેદારો પાસેથી સૂચનો માંગ્યા હતા, આ નવી પેટર્ન આ સૂચનોના આધારે તૈયાર કરવામાં આવી છે.સીબીએસઈ નો આ નવો નિર્ણય બોર્ડ પરીક્ષાને વધુ લવચીક અને વિદ્યાર્થી-કેન્દ્રિત બનાવે છે, હવે વિદ્યાર્થીઓને તેમની ભૂલો સુધારવા અને વધુ સારું પ્રદર્શન કરવા માટે બે તકો મળી શકશે, જે પરીક્ષાનો તણાવ ઓછો કરો અને આત્મવિશ્વાસ વધારો. ધોરણ ૧૦ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે બોર્ડ પરીક્ષાના પહેલા તબક્કામાં બેસવું ફરજિયાત છે, બીજો તબક્કો વૈકલ્પિક રહેશે. આંતરિક મૂલ્યાંકન ફક્ત એક જ વાર કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય પછી, વિદ્યાર્થીઓને તેમના ગુણ સુધારવાની તક મળશે. જો કોઈ વિદ્યાર્થીના પ્રથમ તબક્કામાં ગુણ ઓછા હશે, તો તે બીજા તબક્કામાં સારું પ્રદર્શન કરીને સુધારો કરી શકશે, આ નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ માં ભલામણ કરાયેલ પગલું છે.
મિત્રો, જો આપણે 10મા સીબીએસઈ ના આ બદલાવના પેટર્નને ઊંડાણપૂર્વક સમજવાની વાત કરીએ, તો નવી પરીક્ષા પેટર્ન વિશે 3 મહત્વપૂર્ણ બાબતો, પરીક્ષામાં એટલે કે વૈકલ્પિક પરીક્ષામાં, વિદ્યાર્થીઓને વિજ્ઞાન, ગણિત, સામાજિક વિજ્ઞાન અને ભાષાઓમાંથી કોઈપણ 3 વિષયોમાં તેમનું પ્રદર્શન સુધારવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. શિયાળામાં બંધ શાળાઓ (શિયાળામાં બંધ શાળાઓ) ના વિદ્યાર્થીઓને બેમાંથી કોઈપણ પરીક્ષામાં બેસવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. જો કોઈ વિદ્યાર્થીએ પહેલી પરીક્ષામાં 3 કે તેથી વધુ વિષયોમાં બેસ્યો નથી, તો તેને બીજી પરીક્ષામાં બેસવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. તમને જણાવી દઈએ કે પ્રથમ અને બીજા તબક્કાની પરીક્ષાઓમાં પણ અભ્યાસક્રમ સમાન રહેશે અને સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમનો સમાવેશ કરવામાં આવશે, આ સાથે, જે વિદ્યાર્થીઓ બંને પરીક્ષામાં બેસશે, તેમના પરીક્ષા કેન્દ્રો સમાન રહેશે. (1) જો આપણે પરીક્ષા ફી વિશે વાત કરીએ, તો બંને પરીક્ષાઓની ફી નોંધણી સમયે જમા કરાવવાની રહેશે. (2)સીબીએસઈ બીજી પરીક્ષા દ્વારા તે વિદ્યાર્થીઓને તક આપવા માંગે છે, જેઓ પરીક્ષા પછી એકવાર તેમના પરિણામો સુધારવા માંગે છે. (૩) જો કોઈ વિદ્યાર્થી વર્ષની બંને પરીક્ષાઓમાં બેસે છે, તો વધુ ગુણને અંતિમ ગણવામાં આવશે. જો કોઈને પહેલી પરીક્ષામાં વધુ ગુણ મળે છે અને બીજી પરીક્ષામાં ઓછા ગુણ મળે છે, તો પરીક્ષાના પહેલા તબક્કાના ગુણને અંતિમ ગણી શકાય. તમને જણાવી દઈએ કે વિદ્યાર્થીઓને ત્રણ વિષયોમાં તેમનું પ્રદર્શન સુધારવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી પહેલી પરીક્ષામાં ૩ કે તેથી વધુ વિષયોમાં બેસ્યો નથી, તો તેને બીજી પરીક્ષામાં બેસવાની તક મળશે નહીં. ફેબ્રુઆરીમાં સીબીએસઈ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ડ્રાફ્ટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે સીબીએસઈ 10 મા બોર્ડની પરીક્ષાનો પ્રથમ તબક્કો 17 ફેબ્રુઆરીથી 6 માર્ચ દરમિયાન યોજાઈ શકે છે અને બીજા તબક્કાની પરીક્ષાઓ 5 થી 20 મે દરમિયાન યોજાશે. તેથી જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે સીબીએસઈ10માની પરીક્ષા 2026 થી વર્ષમાં બે વાર લેવામાં આવશે – પૂરક પરીક્ષા – ફેબ્રુઆરીમાં પ્રથમ પરીક્ષા ફરજિયાત, મેમાં બીજી વૈકલ્પિક – એપ્રિલ જૂનમાં પરિણામો, વિદ્યાર્થીઓ માટે પરીક્ષાની નવી પેટર્નમાં તેમના ગુણ સુધારવાની આ તક તેમની કારકિર્દીમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. સીબીએસઈ ધોરણ 10 ની નવી પેટર્ન રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 ની ભલામણો સાથે સુસંગત છે, જેથી પરીક્ષાઓમાં ઓછું તણાવપૂર્ણ વાતાવરણ અને વિદ્યાર્થીઓને વધુ સારી શીખવાની તકો મળી શકે.
એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાઈ મહારાષ્ટ્ર 9359653465
