વૈશ્વિક સ્તરે, વિશ્વના સૌથી મોટા લોકશાહી, ભારતના લોકશાહીના ઉત્સવની ચર્ચા સમગ્ર વિશ્વમાં થાય છે, જે ભારતની પ્રતિષ્ઠામાં વધારો કરે છે, પરંતુ હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાઈ ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે, આ પ્રતિષ્ઠાને વધારવા માટે, ભૂલો, લીકેજ, નકલી મતદારોને ઓળખીને યાદીઓમાં સુધારો અને શુદ્ધિકરણ કરવું સમયની જરૂરિયાત છે, જેનો અમલ બિહારમાં શરૂ થઈ ગયો છે જ્યાં 2025 ના અંત સુધીમાં ચૂંટણીઓ યોજાવાની ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. જો કે, આટલા મોટા સુધારા અભિયાનો પહેલા પણ ઘણી વખત કરવામાં આવ્યા છે, 1950 થી 2004 સુધી ઘણી વખત. પરંતુ આ વખતે ઝુંબેશ બે કારણોસર અલગ છે – પ્રથમ, પહેલાથી જ નોંધાયેલા મતદારો પાસેથી ફરીથી દસ્તાવેજો માંગવામાં આવી રહ્યા છે, અને બીજું, કમિશને પોતે જ તેની જૂની મતદાર યાદીની માન્યતા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. એકંદરે, આગામી દિવસોમાં, દેશભરમાં મતદાર યાદીમાં મોટો ફેરફાર થવાનો છે, અને સામાન્ય લોકોએ ફરીથી પોતાને સાબિત કરવા માટે તૈયાર રહેવું પડશે. ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે શહેરોમાં સ્થળાંતર વધ્યું છે, લોકો એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ સ્થાયી થાય છે, પરંતુ જૂના સરનામા પરથી તેમના નામ દૂર થતા નથી. આ કારણે, એક જ વ્યક્તિનું નામ બે જગ્યાએ દેખાય છે. આને સુધારવા માટે, મતદાર યાદી સાફ કરવામાં આવી રહી છે. રાજકીય પક્ષોએ પણ ઘણી વખત નકલી મતદાનની ફરિયાદ કરી છે. કોંગ્રેસના નેતાઓએ મહારાષ્ટ્રમાં મતદાર યાદીમાં અનિયમિતતાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. પંચનું કહેવું છે કે આવી સમસ્યાઓ દૂર કરવા માટે આ ઝુંબેશ જરૂરી છે. અત્યાર સુધી, બિહારમાં મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા માટે 11 પ્રકારના દસ્તાવેજો માંગવામાં આવી રહ્યા હતા. તેમાં આધાર, મતદાર ID, રેશન કાર્ડ, જન્મ પ્રમાણપત્ર, શાળા પ્રમાણપત્ર, જાતિ પ્રમાણપત્ર અને કેટલાક સરકારી ID કાર્ડનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે મોટાભાગના લોકો પાસે ફક્ત આધાર, રેશન કાર્ડ અને મતદાર ID છે. તેથી, સુપ્રીમ કોર્ટની સલાહ પર, પંચે હવે ત્રણ દસ્તાવેજો – આધાર, મતદાર ID અને રેશન કાર્ડનો સમાવેશ કરવાનું વિચાર્યું છે. મોટાભાગના લોકો પાસે આ દસ્તાવેજો છે, ખાસ કરીને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં. બિહારમાં, ચૂંટણી પંચે તાજેતરમાં મતદાર યાદીનું ‘વિશેષ સઘન સંશોધન’ શરૂ કર્યું છે, જેના કારણે ઘણો વિવાદ થયો છે. હવે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે. પરંતુ આ દરમિયાન, પંચે એક મોટું પગલું ભર્યું છે અને દેશના અન્ય તમામ રાજ્યોને આવી જ તૈયારીઓ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે. પંચે તમામ રાજ્યોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને પત્ર મોકલીને 1 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ આધાર બનાવીને મતદાર યાદીઓની ફરીથી તપાસ કરવાની તૈયારી શરૂ કરવા જણાવ્યું છે. એટલે કે, તે દિવસ સુધીમાં 18 વર્ષના થઈ ગયેલા તમામ નાગરિકોના નામ મતદાર યાદીમાં હોવા જોઈએ. જો કે, આ સમગ્ર ઝુંબેશની સમયરેખા હજુ નક્કી કરવામાં આવી નથી, કારણ કે બિહારમાં 2003 ની મતદાર યાદીને અધિકૃત આધાર માનવામાં આવે છે, જેનાથી 2.93 કરોડ વર્તમાન મતદારો પ્રભાવિત થવાની સંભાવના છે, તેથી આજે આપણે મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી આ લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું, સમગ્ર ભારતમાં મતદાર યાદીનું એક ખાસ સઘન સંશોધન થશે, બિહારમાં ચોંકાવનારા આંકડા આવ્યા છે, 35.5 લાખ મતદારોના નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. મૃત્યુને કારણે કરોડો મતદારોના નામ, એક કરતાં વધુ યાદીમાં નોંધાયેલા નામ, નકલી પ્રમાણપત્ર અને આધાર કાર્ડ દૂર કરવાથી પારદર્શિતા વધશે.
મિત્રો, જો આપણે બિહારમાં ચાલી રહેલા SIR વિશે વાત કરીએ, તો 14 જુલાઈ 2025 ના રોજ મોડી રાત્રે મળેલી માહિતી અનુસાર, ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરાયેલા ખાસ સઘન સુધારા હેઠળ બિહારમાં 35.5 લાખ મતદારોના નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. ચૂંટણી પંચના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, ખાસ સઘન સુધારા અભિયાન દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં 1.59 ટકા મતદારો મૃત મળી આવ્યા છે જ્યારે 2.2 ટકા મતદારો કાયમી ધોરણે અન્ય સ્થળોએ સ્થળાંતરિત થઈ ગયા છે. આ સાથે, 0.73 ટકા લોકો એક કરતાં વધુ સ્થળોએ નોંધાયેલા જોવા મળ્યા છે. જેનો કુલ આંકડો 4.52 ટકા થાય છે. જે કુલ 7,89,69,844 મતદારોમાંથી 35.5 લાખ થાય છે. સોમવારે ચૂંટણી પંચ તરફથી મળેલી માહિતી અનુસાર, આ અભિયાન હેઠળ, અત્યાર સુધીમાં 83.66 ટકા મતદારોના મતગણતરી ફોર્મ સબમિટ કરવામાં આવ્યા છે. કુલ ૭,૮૯,૬૯,૮૪૪ મતદારોમાંથી ૬,૬૦,૬૭,૨૦૮ મતદારોના મતગણતરી ફોર્મ સબમિટ કરવામાં આવ્યા છે. આમ, ૮૮.૧૮ ટકા મતદારોએ ગણતરી ફોર્મ સબમિટ કર્યું છે, અથવા મૃત મળી આવ્યા છે, અથવા નામ એક જગ્યાએ રાખવામાં આવ્યું છે અથવા કાયમી ધોરણે સ્થળાંતરિત થઈ ગયા છે. હવે માત્ર ૧૧.૮૨ ટકા મતદારોએ ગણતરી ફોર્મ સબમિટ કરવાનું બાકી છે. તેમાંથી ઘણાએ આગામી દિવસોમાં દસ્તાવેજો સાથે ફોર્મ સબમિટ કરવા માટે સમય માંગ્યો છે. ફોર્મ સબમિટ કરવાની છેલ્લી તારીખ ૨૫ જુલાઈ છે. આ પછી ડ્રાફ્ટ યાદી પ્રકાશિત કરવામાં આવશે. ૨૦૨૫ની ચૂંટણી માટે મતદાર યાદી આ યાદીના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા પ્લેટફોર્મ પર અત્યાર સુધીમાં ૫.૭૪ કરોડથી વધુ ફોર્મ અપલોડ કરવામાં આવ્યા છે. અગાઉની ૪૦ ચૂંટણી એપ્સનો સમાવેશ કરીને સંકલિત કરાયેલ આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ હવે ઓનલાઈન ફોર્મ ભરવા, નામ શોધ અને દસ્તાવેજ ચકાસણી માટે થઈ રહ્યો છે. હવે ત્રીજા તબક્કામાં, લગભગ ૧ લાખ બીએલઓ ફરી એકવાર ઘરે ઘરે જશે. તમામ માન્ય રાજકીય પક્ષો દ્વારા નિયુક્ત 1.5 લાખ બૂથ લેવલ એજન્ટો પણ સંપૂર્ણ દળ સાથે કાર્યરત છે. દરેક બૂથ લેવલ એજન્ટ દરરોજ 50 જેટલા મતગણતરી પત્રો સબમિટ અને પ્રમાણિત કરી શકે છે. 261 મ્યુનિસિપલ સંસ્થાઓના 5,683 વોર્ડમાં ખાસ કેમ્પ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી કોઈ પણ લાયક શહેરી મતદાર યાદીમાંથી બાકાત ન રહે તે માટે તમામ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
મિત્રો, જો આપણે સમગ્ર ભારતમાં SIR ના અમલીકરણની વાત કરીએ, તો હાલમાં જે સંકેતો મળી રહ્યા છે તે મુજબ, આગામી બે વર્ષમાં તેને તબક્કાવાર રીતે તમામ રાજ્યોમાં લઈ જવામાં આવશે. જે આવતા મહિનાથી પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, આસામ અને કેરળ સહિત પાંચ રાજ્યોમાંથી શરૂ થઈ શકે છે. આવતા વર્ષે આ બધા રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પણ થવાની છે. હાંસિયામાં રહેતા લોકો આ સમગ્ર અભિયાનથી સૌથી વધુ ડરી રહ્યા છે. EBC, દલિત, મુસ્લિમ અને ગરીબ વર્ગના લોકો ડરી રહ્યા છે કે તેમના નામ કાઢી નાખવામાં આવશે. કેટલાક તેને “પાછળથી લાવવામાં આવેલ NRC” કહી રહ્યા છે. મતલબ કે, નાગરિકતા સીધી રીતે કહ્યા વિના તપાસવામાં આવી રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે બિહારમાં આ પ્રક્રિયા અટકાવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, પરંતુ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે જો ચૂંટણી પહેલાં કોઈનું નામ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવશે, તો તેનો મતદાન કરવાનો અધિકાર છીનવાઈ જશે. કોર્ટે કમિશનને સૂચન કર્યું હતું કે દસ્તાવેજીકરણ પ્રક્રિયા સરળ બનાવવી જોઈએ.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે સમગ્ર ભારતમાં મતદાર યાદીનું ખાસ સઘન પુનરાવર્તન થશે. બિહારમાં ચોંકાવનારા આંકડા બહાર આવ્યા છે. 3.5 લાખ મતદારોના નામ કાઢી નાખવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. બિહારમાં 2003 ની મતદાર યાદીને અધિકૃત આધાર માનવામાં આવે છે. 2.93 કરોડ વર્તમાન મતદારો પર અસર થઈ શકે છે. મૃત્યુ, એક કરતાં વધુ યાદીમાં નામ નોંધાયેલા હોવા, નકલી પ્રમાણપત્ર અને આધારને કારણે સમગ્ર ભારતની મતદાર યાદીમાંથી કરોડો મતદારોના નામ કાઢી નાખવાથી પારદર્શિતા વધશે.
એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાઈ ગોંદિયા મહારાષ્ટ્ર 9359653465
