વૈશ્વિક સ્તરે, વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા અને લોકશાહી શક્તિનું પ્રતીક ગણાતા અમેરિકામાં સમયાંતરે “સરકારી શટડાઉન” થાય છે. આ માત્ર વહીવટી સ્થિરતા નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને બહુપક્ષીય કરારો પર પણ ઊંડી અસર કરે છે. તાજેતરમાં, ટ્રમ્પ વહીવટ દરમિયાન આ પ્રકારનું શટડાઉન ફરી એકવાર ઉભરી આવ્યું છે. આ પાછળનું કારણ સરકારી ખર્ચ બિલો પર સંસદ (કોંગ્રેસ) માં સર્વસંમતિ પ્રાપ્ત કરવામાં અસમર્થતા જ નથી, પરંતુ અમેરિકન લોકશાહી માળખા પર ઊંડો તાણ પણ છે. ટ્રમ્પના પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન ત્રણ શટડાઉન થયા હતા. ૧૯૮૦ના દાયકામાં, રોનાલ્ડ રીગનના કાર્યકાળ દરમિયાન, આઠ શટડાઉન થયા હતા. ટ્રમ્પના પાછલા કાર્યકાળ દરમિયાન યુએસ ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબો શટડાઉન થયો હતો, જે ૩૫ દિવસ સુધી ચાલ્યો હતો. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે ટ્રમ્પ વિશ્વભરમાં ટેરિફ લાદીને પૈસા કમાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હશે, પરંતુ આજે યુએસ અર્થતંત્ર કદાચ સારું નથી કરી રહ્યું. યુએસમાં ફુગાવો ઊંચો છે, અને આર્થિક વિકાસ ધીમો છે. હાલમાં યુએસ પર વિશ્વમાં સૌથી વધુ દેવું છે, જે વિશ્વના કુલ દેવાના આશરે ૩૫% છે. આજે, યુએસ પર ₹૩,૨૦૦ લાખ કરોડનું દેવું છે. યુએસ હાલમાં શટડાઉન હેઠળ હોવાથી,
મિત્રો, જો આપણે યુએસમાં સરકારી શટડાઉનની પરિસ્થિતિનો વિચાર કરીએ,તો સરકારે કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પાસે કામ કરવા માટે ભંડોળનો અભાવ હોવાથી, યુએસમાં સરકારી કચેરીઓ બંધ થઈ રહી છે અને સરકારી કર્મચારીઓને પગાર વિના રજા પર મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. હકીકતમાં, યુએસ સરકાર ચલાવવા માટે, દર વર્ષે બજેટ પસાર કરવું જરૂરી છે. આ બજેટ પસાર થયા પછી જ સરકારી કર્મચારીઓને તેમના પગાર મળે છે. જોકે, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ આ બિલ પસાર કરવામાં અસમર્થ રહ્યા છે. બિલ પસાર કરવા માટે સેનેટમાં 60 મતોની જરૂર છે.બિલને પક્ષમાં 55 અને વિરુદ્ધ 45 મત મળ્યા. સારમાં, આ યુએસ સંસદમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની હાર છે.બિલ પસાર કરવામાં નિષ્ફળતા સરકારી ભંડોળને રોકવામાં પરિણમે છે.આનાથી યુ.એસ.માં બિન-આવશ્યક સરકારી કામગીરી બંધ થઈ જશે, શટડાઉન. શટડાઉનના પરિણામે યુએસ સરકાર તેના ખર્ચમાં ઘટાડો કરશે. બિન-આવશ્યક સેવાઓ અને ઓફિસો બંધ થઈ જશે. આશરે 4 મિલિયન લોકોના પગાર પ્રભાવિત થશે, અને મોટી સંખ્યામાં લોકોને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવશે. જો શટડાઉન લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો અર્થતંત્રને પણ અસર થશે. શટડાઉન દરમિયાન તબીબી સંભાળ, સરહદ સુરક્ષા અને હવાઈ ટ્રાફિક જેવી આવશ્યક સેવાઓ કાર્યરત રહે છે. છેલ્લા 50 વર્ષોમાં, ભંડોળ બિલ અવરોધોને કારણે યુ.એસ.એ 20 વખત શટડાઉનનો અનુભવ કર્યો છે. તેથી, આ લેખમાં, અમે મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે, સામાજિક કાર્યક્રમો, આરોગ્યસંભાળ અને શિક્ષણ માટે વધુ ભંડોળને પ્રાથમિકતા આપવા વિરુદ્ધ “અમેરિકન જોબ્સ ફર્સ્ટ” વ્યૂહરચના પર ચર્ચા કરીશું, જેના પરિણામે “સરકારી શટડાઉન” થયું.
મિત્રો, જો આપણે યુએસ શટડાઉન શા માટે થયું તેના વર્તમાન સંદર્ભને ધ્યાનમાં લઈએ, તો યુએસ ફેડરલ સરકારનું બજેટ કોંગ્રેસ (હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ અને સેનેટ) દ્વારા વાર્ષિક ધોરણે પસાર કરવું આવશ્યક છે. જોકે, ક્યારેક, શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે નીતિગત મતભેદ એટલા ગંભીર બની જાય છે કે બજેટ અથવા કામચલાઉ ભંડોળ બિલ (ચાલુ ઠરાવ) પસાર થઈ શકતું નથી. આને કારણે, સરકારી એજન્સીઓ પાસે તેમના કર્મચારીઓને પગાર ચૂકવવા અથવા તેમની યોજનાઓ ચલાવવા માટે ભંડોળનો અભાવ હોય છે.આ પરિસ્થિતિને “શટડાઉન” કહેવામાં આવે છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા રજૂ કરાયેલા બજેટ અને વિપક્ષી ડેમોક્રેટ્સની માંગણીઓ વચ્ચે સંકલનનો અભાવ હોવાથી તાજેતરની શટડાઉનની સ્થિતિ ઊભી થઈ. ટ્રમ્પ બજેટમાં યુએસ-મેક્સિકો સરહદ પર કડક ઇમિગ્રેશન નીતિ અને “અમેરિકન જોબ્સ ફર્સ્ટ” વ્યૂહરચનાને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા હતા, જ્યારે વિપક્ષ સામાજિક યોજનાઓ, આરોગ્ય સેવાઓ અને શિક્ષણ માટે વધુ ભંડોળ ઇચ્છતો હતો.પરિણામે, બજેટ પર સંમતિ સધાઈ ન હતી અને સરકારી તંત્ર ઠપ થઈ ગયું હતું.
મિત્રો, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સરકારી શટડાઉન ક્યારે ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે? આ સમજવા માટે, “શટડાઉન” ની વ્યાખ્યા અમેરિકન રાજકીય વ્યવસ્થામાં મૂળ ધરાવે છે. જ્યારે કોંગ્રેસ બજેટ અથવા કામચલાઉ ખર્ચ બિલ પસાર કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે, ત્યારે સરકાર “બિન-આવશ્યક સેવાઓ” માટે ભંડોળ ગુમાવે છે. પરિણામે, લાખો સરકારી કર્મચારીઓને પગાર વિના ઘરે રહેવાની ફરજ પડે છે અથવા તેમને રજા પર રાખવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, સંગ્રહાલયો, સંશોધન પ્રયોગશાળાઓ અને અન્ય વિવિધ સેવાઓ બંધ છે. ફક્ત “આવશ્યક સેવાઓ” જેમ કે લશ્કર, પોલીસ, કટોકટી આરોગ્ય સેવાઓ અને હવાઈ ટ્રાફિક નિયંત્રણ મર્યાદિત સ્તરે કાર્યરત રહે છે. જો શટડાઉન લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે, તો અર્થતંત્ર પર નોંધપાત્ર અસર પડે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જ્યારે સરકાર પાસે કર્મચારીઓને ચૂકવણી કરવા અને કાર્યક્રમો ચલાવવા માટે “કાયદેસર રીતે અધિકૃત ભંડોળ”નો અભાવ હોય છે, ત્યારે તે પરિસ્થિતિને “સરકારી શટડાઉન” કહેવામાં આવે છે.
મિત્રો, જો આપણે વૈશ્વિક શટડાઉનના ભયને ધ્યાનમાં લઈએ – જેનો મીટર નીચે જવાનો છે? સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, યુએસ અર્થતંત્ર વિશ્વનું સૌથી મોટું છે, અને તેનું ડોલર વૈશ્વિક અનામત ચલણ છે. તેથી, જ્યારે યુએસ શટડાઉન થાય છે, ત્યારે તેની અસર, મર્યાદિત હોવા છતાં, વૈશ્વિક સ્તરે અનુભવાય છે. (1) નાણાકીય બજાર અસર – યુએસ શેરબજારમાં અસ્થિરતા વધે છે, ડોલર નબળો પડી શકે છે, અને સોના જેવી સલામત-હેવન સંપત્તિમાં રોકાણ વધે છે. (2) વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓ – જ્યારે યુએસ વહીવટી એજન્સીઓ બંધ થાય છે, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર મંજૂરીઓ, આયાત-નિકાસ મંજૂરીઓ અને કસ્ટમ પ્રક્રિયાઓ પર અસર પડે છે. (3) વિકાસશીલ દેશો પર દબાણ – જે દેશોની અર્થવ્યવસ્થા યુએસ રોકાણ અથવા સહાય પર આધાર રાખે છે તેમને સૌથી વધુ ફટકો પડે છે. (4) વૈશ્વિક શટડાઉનનું રૂપક – જો યુએસ શટડાઉન લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે, તો તે વિશ્વ અર્થતંત્રને ધીમું કરી શકે છે. આ “વૈશ્વિક શટડાઉન” અસર બનાવે છે, જેનો અર્થ થાય છે કે સમગ્ર સિસ્ટમનું મીટર ધીમે ધીમે ધીમું થાય છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો આ શટડાઉન લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે,તો તે આઇએમએફ , વિશ્વ બેંક અને વિશ્વ વેપાર સંગઠન
જેવી સંસ્થાઓના કાર્યને પણ પરોક્ષ રીતે અસર કરી શકે છે, કારણ કે યુએસ આ સંસ્થાઓનો સૌથી મોટો દાતા છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારત-યુએસ વેપાર સોદા પર અસરને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ભારત અને યુએસ વચ્ચે વેપાર વાટાઘાટો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ચાલુ છે.આ વાટાઘાટોમાં કૃષિ, સેવા ક્ષેત્ર, ડેટા ટ્રાન્સફર, ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ અને ડિજિટલ બજાર સંબંધિત અનેક ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે. બંધ આ વાટાઘાટોને પણ અસર કરી શકે છે.(1) વહીવટી અવરોધો – યુએસ વાણિજ્ય વિભાગ અને સંબંધિત એજન્સીઓના કામકાજ બંધ થવાથી વાટાઘાટોની ગતિ ધીમી પડી શકે છે. (2) રાજકીય અનિશ્ચિતતા – આગામી થોડા મહિનામાં યુએસ નીતિ કઈ દિશામાં જશે તે અંગે ભારત અનિશ્ચિત છે. (3) રોકાણ પર અસર – યુએસ કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણના નિર્ણયો મુલતવી રાખી શકે છે કારણ કે તેમને તેમની સ્થાનિક પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી પડશે. (4) વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી – જોકે ભારત અને યુએસ વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી (જેમ કે સંરક્ષણ અને ટેકનોલોજી સહયોગ) એટલી મજબૂત છે કે ટૂંકા ગાળાના બંધથી તે વિક્ષેપિત થશે નહીં, તે ચોક્કસપણે ટૂંકા ગાળામાં નકારાત્મક અસરો લાવી શકે છે. તેથી, એવું કહી શકાય કે બંધ થવાથી ભારત-યુએસ વેપાર વાટાઘાટોની ગતિ ધીમી પડશે, પરંતુ તેમને સંપૂર્ણપણે બંધ નહીં કરે.
મિત્રો, જો આપણે વિચારીએ કે અમેરિકામાં વિપક્ષે ટ્રમ્પની વ્યવસ્થાને કેવી રીતે એટલી શક્તિ મેળવી કે તેણે બંધ કરી દીધી? આ સમજવા માટે, અમેરિકાનું લોકશાહી માળખું “ચેક અને સંતુલન” ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે. તે ત્રણેય શાખાઓને સમાન સત્તા અને પરસ્પર નિયંત્રણ આપે છે: રાષ્ટ્રપતિ (કાર્યકારી), કોંગ્રેસ (વિધાનમંડળ) અને ન્યાયતંત્ર. (૧) કોંગ્રેસની સત્તા: બજેટ અને કરવેરા સંબંધિત તમામ નિર્ણયો કોંગ્રેસ પાસે છે. રાષ્ટ્રપતિ ફક્ત કાયદાનો પ્રસ્તાવ મૂકી શકે છે, પરંતુ કોંગ્રેસ અંતિમ મંજૂરી આપે છે. (૨) વિપક્ષની ભૂમિકા: જો વિપક્ષ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ અથવા સેનેટમાં બહુમતી ધરાવે છે, તો તે રાષ્ટ્રપતિના બજેટ પ્રસ્તાવને અવરોધિત કરી શકે છે. (૩) ટ્રમ્પના કિસ્સામાં, ડેમોક્રેટ્સે સામાજિક કલ્યાણ કાર્યક્રમો અને પર્યાવરણીય મુદ્દાઓ માટે બજેટ ફાળવણીમાં વધારો કરવાની માંગ કરી હતી, જ્યારે ટ્રમ્પે “અમેરિકા ફર્સ્ટ” એજન્ડાને પ્રાથમિકતા આપી હતી. જ્યારે સર્વસંમતિ ન બની, ત્યારે વિપક્ષે બજેટ પસાર થતું અટકાવ્યું, જેના કારણે શટડાઉન થયું.(૪) લોકશાહીનો સાર: આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે અમેરિકન લોકશાહીમાં, વિપક્ષ ફક્ત ટીકાકાર નથી પણ સરકારની દિશા બદલવા અને વિક્ષેપિત કરવાની પણ શક્તિ ધરાવે છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર અહેવાલનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જાણવા મળશે કે યુએસમાં શટડાઉન ફક્ત વહીવટી સમસ્યા નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને વૈશ્વિક રાજકારણને અસર કરતી એક મોટી ઘટના છે.આ એ પણ દર્શાવે છે કે કોઈપણ લોકશાહીમાં સંતુલન જાળવવામાં વિપક્ષ કેટલો શક્તિશાળી હોઈ શકે છે. ભારત માટે, આ પરિસ્થિતિ તક અને પડકાર બંને રજૂ કરે છે. એક તરફ, ભારતે અમેરિકાની અનિશ્ચિતતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તેની આર્થિક નીતિઓને મજબૂત બનાવવી જોઈએ, જ્યારે બીજી તરફ, તે ભારતને વધુ આત્મનિર્ભર બનવાની તક પણ આપે છે.
કિશન સનમુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર 9226229318
