આ સુંદર રચનામાં, કુદરતે એક અત્યંત શક્તિશાળી અને બુદ્ધિશાળી માનવીનું સર્જન કર્યું છે અને મન, હૃદય અને મગજના શરીરના ભાગોમાં અદ્ભુત ગુણોનો એવો ભંડાર સમાવિષ્ટ કર્યો છે કે જો આપણે આપણા દરેક ગુણો અને શક્તિઓને ઓળખીએ અને તેને સુધારીએ, તો શ્રેષ્ઠ માનવીનું ઉદાહરણ સ્થાપિત કરવામાં લાંબો સમય લાગશે નહીં. જો કે, આપણે મનુષ્યો એવી મૂંઝવણમાં ફસાયેલા છીએ કે આજે, એક માનવી બીજા માનવીનો દુશ્મન બની જાય છે અને તેમની દરેક ક્રિયાની ટીકા કરીએ છીએ, સકારાત્મક લાગણીઓ, ક્રિયાઓ, ગુણો અને પ્રયત્નોને નકારાત્મક, નકામા અને નકામા બનાવવામાં કોઈ કસર છોડતા નથી. “હું” ની અહંકારી ભાવના દ્વારા આપણે આ વિકારને કાયમી બનાવીએ છીએ. આપણે તેને આપણી શક્તિ તરીકે ઉછેરીએ છીએ, પરંતુ જો આપણે આપણા દુશ્મનોના સારા કાર્યોની થોડી પણ પ્રશંસા કરીએ છીએ, તો આપણા મિત્રોની તો વાત જ છોડી દઈએ, તે તેમના માટે દવા તરીકે કામ કરશે. ફૂલની સુગંધની જેમ પ્રશંસા એ એક અર્થપૂર્ણ શક્તિ છે જે વ્યક્તિની સુષુપ્ત ઊર્જાને જાગૃત કરે છે અને તેને તેના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે જ્યારે કોઈ આપણી પ્રશંસા કરે છે, ત્યારે આપણું વ્યક્તિત્વ મધુર બને છે. પ્રશંસાની આ મીઠાશ ફક્ત આપણા કાનમાં જ પ્રવેશતી નથી, પરંતુ આપણા મન દ્વારા આપણા હૃદયમાં પણ પ્રવેશ કરે છે, જે આપણને આપણા લક્ષ્યો સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે. આજના લેખમાં, આપણે પ્રશંસા અને પ્રશંસાની આ ઔષધીય સુગંધનું વિશ્લેષણ કરીશું.
મિત્રો, જો આપણે પ્રશંસા અને પ્રશંસા શબ્દો વિશે વાત કરીએ, તો તેમની વચ્ચે ઘણા સામાન્ય તફાવત છે. મુખ્ય તફાવત એ છે કે પ્રશંસા એ કૃતજ્ઞતા, અભિનંદન, પ્રોત્સાહન અથવા આદરની અભિવ્યક્તિ છે, જ્યારે પ્રશંસા એ ક્ષમતા, મૂલ્ય અથવા શ્રેષ્ઠતાનું વાજબી મૂલ્યાંકન અથવા માન્યતા છે. તેનો ઉપયોગ એવી વ્યક્તિનો આભાર માનવા માટે થાય છે જેણે તમારા માટે કંઈક સારું કર્યું છે અથવા એવું કંઈક કર્યું છે જે તમને પ્રશંસા અથવા વિચારણાને પાત્ર લાગે છે. પ્રશંસાનું એક સારું ઉદાહરણ છે, “તમે ખરેખર હિંમતવાન છો.” પ્રશંસા એટલે કોઈ આકર્ષક વસ્તુ માટે ઓળખ અથવા ચિંતા. શિલ્પના કામ જેવી કોઈ વસ્તુની ખૂબ કાળજી લેવી એ તેની પ્રશંસા કરવાનું ઉદાહરણ છે. પ્રશંસાને કૃતજ્ઞતાની લાગણીઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. પ્રશંસાનું ઉદાહરણ છે, “હું તમારા પ્રચંડ કાર્ય અને સમર્પણ માટે જાહેરમાં આભાર માનવા માંગુ છું.”
મિત્રો, જો આપણે વ્યક્તિત્વના લક્ષણો વિશે વાત કરીએ જે પ્રશંસા અને પ્રશંસાની શક્તિ છે, તો એક શ્લોક છે: અર્થ: આઠ સર્વોચ્ચ ગુણો જે વ્યક્તિને મહાન પ્રશંસા અપાવે છે: (1) બુદ્ધિ, (2) ખાનદાની, (3) આત્મ-નિયંત્રણ (4) જ્ઞાન, (5) બહાદુરી, (6) ઓછું બોલવું, (7) દાન આપવું અને (8) બીજાની દયા યાદ રાખવી. તેમનો સામૂહિક અર્થ એ છે કે જે વ્યક્તિ પોતાની બુદ્ધિનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે જાણે છે તે જીવનમાં મોટી સફળતા પ્રાપ્ત કરે છે. જે લોકો વિચાર્યા વિના કાર્ય કરે છે તેઓ ઘણીવાર નિષ્ફળતાનો સામનો કરે છે. સરળ અને સરળ વર્તન ધરાવતો વ્યક્તિ પણ આ સ્વભાવને કારણે ખ્યાતિ મેળવી શકે છે. જો કે, જે વ્યક્તિ આનાથી વિપરીત વર્તન કરે છે તે ક્યારેય કોઈને પ્રેમ કરશે નહીં. જે વ્યક્તિ પોતાના મન કે ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત કરે છે, તે સંત જેવો હોય છે. આવી વ્યક્તિ એક મહાન ગુરુ બને છે, જે ખોવાયેલા લોકોને માર્ગદર્શન આપે છે. આમ કરવાથી, તેઓ પ્રશંસા અને ખ્યાતિ મેળવી શકે છે.
મિત્રો, જ્ઞાન એટલે શાણપણ. જે વ્યક્તિ પાસે જ્ઞાન છે તે દરેક સમસ્યાનો સામનો કરી શકે છે. વધુમાં, સારી સલાહ આપીને, તેઓ લોકોની મુશ્કેલીઓ દૂર કરે છે. આવા લોકો પોતાના માટે એક વિશિષ્ટ સ્થાન બનાવે છે અને તેમના જ્ઞાનના આધારે પ્રશંસા મેળવે છે. જે વ્યક્તિ હિંમતવાન અને બહાદુર હોય છે તે પોતાના દમ પર ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરે છે. મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ, આવા લોકો ગભરાતા નથી અને બીજાઓને મદદ કરતા નથી. આ જ કાર્ય તેમને લોકપ્રિય બનાવે છે. જે વ્યક્તિ હંમેશા વિચારપૂર્વક બોલે છે અને ક્યારે બોલવું તે જાણે છે, તે જીવનમાં ખૂબ પ્રખ્યાત બને છે. જે લોકો ખૂબ બોલે છે અને ક્યારે બોલવું તે જાણતા નથી, તેઓનું કોઈ સન્માન કરતું નથી. ધર્મોમાં દાન આવશ્યક માનવામાં આવે છે. જે લોકો પોતાની ક્ષમતા મુજબ દાન કરે છે તેઓ જીવનમાં સફળતા અને ખ્યાતિ મેળવે છે. દરેક વ્યક્તિને જીવનમાં કોઈને કોઈ સમયે મદદની જરૂર હોય છે. જે લોકો તેમને મદદ કરનારાઓને ભૂલી જાય છે તેઓ હંમેશા મુશ્કેલીઓનો સામનો કરે છે. તેનાથી વિપરીત, જે લોકો હંમેશા તેમને મદદ કરનારાઓને યાદ રાખે છે અને તેમના સુખ-દુઃખમાં તેમને ટેકો આપે છે તેઓ પણ ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરે છે.
મિત્રો, જો આપણે પ્રશંસાની જરૂરિયાત વિશે વાત કરીએ, તો પ્રોત્સાહન ફક્ત બાળકો દ્વારા જ નહીં, પણ પુખ્ત વયના લોકો દ્વારા પણ જરૂરી છે. ઘરથી લઈને શાળા-કોલેજ, જાહેર સ્થળો અને કાર્યસ્થળ સુધી તેની જરૂર છે. શિક્ષક દ્વારા થોડી પ્રશંસા બાળકના આત્મવિશ્વાસને વધારી શકે છે, જ્યારે માતાપિતા દ્વારા પ્રોત્સાહન તેને સારા ભવિષ્ય તરફ આગળ વધવા માટે પ્રેરિત કરે છે. વાહ! તમે આટલો મુશ્કેલ પ્રશ્ન ઉકેલી નાખ્યો છે, શાબાશ! આ નાનું વાક્ય નાના મન પર મોટી અસર કરે છે. પ્રશંસાના થોડા શબ્દો સંબંધોને ખુશ કરી શકે છે. માતા, તમારા હાથમાં જાદુ છે! બાળક દ્વારા એક નાની પ્રશંસા માતાના શબ્દકોશમાં સૌથી સુંદર વાક્ય બની શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે ધાર્મિક સાહિત્યમાં સ્તુતિ વિશે વાત કરીએ, તો મહાન કવિ કાલિદાસ લખે છે, “સ્તોત્રં કશ્ય ન તુષ્ટયે.” સ્તુતિથી કોણ ખુશ નથી થતું? વેદ અને પુરાણોમાં દેવી-દેવતાઓની સ્તુતિ કરતા અસંખ્ય સ્તોત્રો છે. રામચરિતમાનસના કિષ્કિંધ કાંડમાં, જ્યારે હનુમાનને સીતાની શોધમાં સમુદ્ર પાર કરવો પડ્યો, ત્યારે તે નિરાશ અને ખોવાઈને બેઠા હતા. તે સમયે, રીંછ રાજા, જાંબવનની સ્તુતિ પ્રોત્સાહક હતી અને તેમને સમુદ્ર પાર કરવાની હિંમત આપી હતી.
મિત્રો, જો આપણે સ્તુતિ વિશે વાત કરીએ, એક વળાંક, એક અદ્રશ્ય ઝેર, તો અહીંથી કેટલીક સમસ્યાઓ શરૂ થાય છે, કારણ કે સ્તુતિ તેની અંદર એક અદ્રશ્ય ઝેર છુપાવે છે. સ્તુતિ આપણને સારા કાર્યો માટે પ્રેરણા આપી શકે છે અથવા તે ઘમંડ તરફ દોરી શકે છે અને આપણને નીચે લાવી શકે છે. ધીરજવાન અને ગંભીર લોકો તરત જ સ્તુતિને પચાવી લે છે અને સારા કાર્ય કરવા માટે પ્રેરિત થાય છે. સ્તુતિ પ્રેરણા બની જાય છે. પરંતુ મૂર્ખ લોકો સ્તુતિ સાંભળીને ઘમંડ વિકસાવે છે. તેમનો “હું” વધુ શક્તિશાળી બને છે. “હું” લગભગ બીજું મૃત્યુ છે. આપણે આનાથી સાવધ રહેવું જોઈએ, કારણ કે કેટલાક લોકો આપણા અહંકારને વધારીને આપણને નષ્ટ કરવા માટે આપણી પ્રશંસાનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ પ્રશંસાનું ઝેર છે.
મિત્રો, ખુશામત અને પ્રશંસા બંનેનો ઉપયોગ કોઈની પ્રશંસા કરવા માટે થાય છે. જોકે, ખુશામત અને પ્રશંસા વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવત છે. ખુશામત અને પ્રશંસા વચ્ચે મુખ્ય તફાવત પ્રામાણિકતામાં રહેલો છે. ખુશામત એ અતિશય અથવા નિષ્ઠાવાન પ્રશંસા છે, જ્યારે પ્રશંસા એ કોઈ વસ્તુ અથવા કોઈ વ્યક્તિની સાચી પ્રશંસા છે. વાર્તાઓમાં જોવા મળે છે તેમ, વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે પોતાના હિતોને આગળ વધારવા માટે બીજાની ખુશામત કરે છે. તેમનો હેતુ તે વ્યક્તિ પાસેથી કંઈક ઉધાર લેવાનો, કોઈ વસ્તુમાં મદદ મેળવવાનો, પોતાની જાતની સકારાત્મક છાપ બનાવવાનો અથવા તેમને નુકસાન પહોંચાડવાનો હોઈ શકે છે. જોકે ઘણા લોકો તેમની ખુશામત કરે છે, ખુશામત ક્યારેય કોઈને પ્રભાવિત કરવાનો સારો માર્ગ નથી. તે વ્યક્તિની જીદ અને અપ્રમાણિકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
મિત્રો, કેટલાક લોકો એવા લોકોની શ્રેણીમાં આવે છે જે ગંભીર કે મૂર્ખ નથી. તેમને ભોળા કહી શકાય. આ શ્રેષ્ઠ અભિગમ છે. સરળતાથી સાંભળો અને ભૂલી જાઓ. પછી પ્રશંસાથી એવા ફાયદા થશે જે અદ્રશ્ય છે પરંતુ ભવિષ્યમાં ઉપયોગી થશે. હળવાશથી વર્તન કરવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે પ્રશંસા દરમિયાન તમારા વિચારો ગમે તે હોય, પણ ટીકા દરમિયાન તમે નારાજ થશો નહીં. ધીરજવાન અને શાંત વ્યક્તિએ પણ ટીકા દરમિયાન શક્તિનો ઉપયોગ કરવો પડે છે, અને મૂર્ખ લોકો ચોક્કસપણે વહી જાય છે. એક સરળ વ્યક્તિ કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં પોતાની ખુશી સાથે સમાધાન કરશે નહીં.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત વર્ણનનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે પ્રશંસા અને પ્રશંસા દવા તરીકે કાર્ય કરે છે, આપણા વ્યક્તિત્વને મધુર બનાવે છે, કાનમાંથી અને પછી મનથી હૃદયમાં ઓગળી જાય છે. ચાલો આપણે પ્રશંસા અને પ્રશંસાથી પોતાને પ્રોત્સાહિત કરીએ – ચાલો આપણે ખોટા ખુશામતનો ત્યાગ કરીએ. પ્રશંસાના ફૂલની સુગંધ, અર્થપૂર્ણ શક્તિની જેમ, વ્યક્તિની સુષુપ્ત ઊર્જાને જાગૃત કરી શકે છે અને તેને તેના ગંતવ્ય સ્થાન પર લઈ જઈ શકે છે.
કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9284141425
