Washington, તા. 17
અમેરિકાનાં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હોમલેન્ડ સિક્યોરિટી (DHS) એ વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ, એક્સચેન્જ વિઝિટર્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પત્રકારો માટેનાં વિઝા નિયમોમાં એક મોટો અને ગંભીર બદલાવ લાવવાની પ્રક્રિયાને આખરી ઓપ આપી દીધો છે.
દાયકાઓથી ચાલી આવતી ‘ડ્યુરેશન ઓફ સ્ટેટસ’ની વ્યવસ્થા હવે સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવી રહી છે. અત્યાર સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ જ્યાં સુધી પોતાનો અભ્યાસ ચાલું રાખે ત્યાં સુધી આપોઆપ અમેરિકામાં કાયદેસર રીતે રહી શકતાં હતાં.
પરંતુ હવે તેનાં બદલે વિઝા માટે એક ચોક્કસ અને મર્યાદિત સમયસીમા નક્કી કરી દેવામાં આવી છે, જે સપ્ટેમ્બર 2026થી લાગું થવાની સંભાવના છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું કહેવું છે કે આ ફેરફાર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિઝા ધારકોની દેખરેખ માટે જરૂરી છે.
આ નવા ‘ફાઇનલ લ’ હેઠળ, અભ્યાસ માટે (F-1 વિઝા) અને સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન કાર્યક્રમો માટે (J-1 વિઝા) પર આવતાં વિદ્યાર્થીઓ તથા સંશોધકો મહત્તમ 4 વર્ષ સુધી જ અમેરિકામાં રહી શકશે.
જો કોઈ વિદ્યાર્થીનો કોર્સ કે પીએચ.ડી., મેડિકલ રિસર્ચ જેવાં ઉચ્ચ અભ્યાસ 4 વર્ષથી વધુ સમયનાં હશે, તો તેમણે પોતાનો પ્રી-ઓથોરાઇઝ્ડ સમય પૂરો થાય તે પહેલાં હોમલેન્ડ સિક્યોરિટી (DHS) પાસે વિઝા એક્સટેન્શન (સમય વધારવા) માટે કાયદેસર મંજૂરી મેળવવી પડશે.
આ જ રીતે, મીડિયા (I વિઝા) પર આવતાં વિદેશી પત્રકારો માટે અમેરિકામાં રહેવાની મર્યાદા મહત્તમ 240 દિવસ (ચાઈનીઝ પત્રકારો માટે 90 દિવસ) નક્કી કરાઈ છે, જેને વધારવા માટે સરકારી મંજૂરી કે દેશની બહાર જઈને ફરી પ્રવેશ મેળવવો પડશે.
આ નવા ફેરફારની સૌથી મોટી અને નકારાત્મક અસર ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પર પડવાની પૂરેપૂરી આશંકા છે. હાલમાં અમેરિકામાં 3.3 લાખથી વધુ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરી રહ્યાં છે, જે કુલ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી સમુદાયનાં લગભગ 30 થી 31 ટકા જેટલો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
ભારતમાંથી જતાં ઘણાં વિદ્યાર્થીઓ એવા ઉચ્ચ સંશોધન આધારિત કોર્સ, એન્જિનિયરિંગ રિસર્ચ કે ડોક્ટરેટ ડિગ્રી પસંદ કરે છે જે 4 વર્ષ કરતાં વધુ સમય સુધી ચાલે છે. આ સંજોગોમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓએ દર વખતે બાયોમેટ્રિક ડેટા અને કાગળિયાં સબમિટ કરીને, વધારાનો આર્થિક બોજ વેઠીને વારંવાર વિઝા એક્સટેન્શન કરાવવું પડશે.
આ નિયમોમાં માત્ર રહેવાની મુદત જ નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓની શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા પર પણ ગંભીર નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યાં છે. નવા નિયમ અનુસાર, અંડરગ્રેજ્યુએટ (UG) વિદ્યાર્થીઓ તેમનાં પ્રથમ વર્ષ દરમિયાન પોતાનાં અભ્યાસનો મુખ્ય વિષય કે પ્રોગ્રામ બદલી શકશે નહીં.
જ્યારે પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ (Graduate) અને તેનાથી ઉપરનાં સ્તરનાં વિદ્યાર્થીઓ તો કોઈ પણ સંજોગોમાં સંસ્થાની પૂર્વ પરવાનગી વિના પોતાનો શૈક્ષણિક વિષય કે ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામ બદલી જ નહીં શકે.
એટલું જ નહીં, એકવાર એક સ્તરનો અભ્યાસ (દા.ત. બેચલર્સ ડિગ્રી) પૂરો કર્યા પછી, તે જ સ્તરનો કે તેનાથી નીચલા સ્તરનો અન્ય કોઈ કોર્સ બીજી શૈક્ષણિક લાઈનમાં કરવા પર પણ પ્રતિબંધ મુકાયો છે, જેનાથી પ્રોફેશનલ્સ માટે સ્કિલ અપગે્રડેશન કરવું મુશ્કેલ બનશે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ એક મોટો ફટકો એ છે કે અભ્યાસ અથવા પ્રેકિ્ટકલ ટ્રેનિંગ પૂરી થયાં પછી દેશ છોડવા અથવા અન્ય કોઈ વિઝા કેટેગરીમાં ટ્રાન્સફર થવા માટે મળતો વધારાનો ગ્રેસ પિરિયડ અડધો કરી દેવાયો છે. પહેલાં આ માટે 60 દિવસનો સમય મળતો હતો, જે હવે ઘટાડીને માત્ર 30 દિવસ કરી દેવાયો છે.
ઈમિગ્રેશન નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે, અમેરિકન ઇમિગ્રેશન વિભાગની વહીવટી ઢીલાશ, બેકલોગ કે કાગળિયાંની સામાન્ય ભૂલના કારણે જો સમયસર વિઝા એક્સટેન્શન મંજૂર નહીં થાય, તો વિદ્યાર્થીઓ આપોઆપ ‘ગેરકાયદેસર હાજરી’ના દાયરામાં આવી જશે. જો આવું થશે તો ગેરકાયદેસર રહેવાનાં ગુના હેઠળ વિદ્યાર્થીઓ પર અમેરિકામાં પ્રવેશવા માટે 3 થી 10 વર્ષ સુધીનો પ્રતિબંધ પણ લાગી શકે છે.
