પાકિસ્તાન સતત પોતાને કાશ્મીરીઓના અધિકારોના સૌથી મોટા હિમાયતી તરીકે વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરે છે. તે સતત એ જ અસંબંધિત વાર્તાનો ઉપયોગ કરે છે કે ભારત જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં માનવાધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે. જોકે, આજે પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકો પર થઈ રહેલા ક્રૂર દમનથી એ વાત સ્પષ્ટ થાય છે કે પાકિસ્તાનની કાશ્મીર નીતિ ક્યારેય કાશ્મીરીઓના હિત માટે નથી, પરંતુ રાજકીય અને રાજદ્વારી લાભ માટે આ મુદ્દાનો ઉપયોગ કરવાનો હતો. કબજા હેઠળના જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ચાલી રહેલ આંદોલન અચાનક થયું નથી. તે વર્ષોથી વધતી જતી રાજકીય અસંતોષ, આર્થિક ઉપેક્ષા અને ઇસ્લામાબાદની વધતી જતી દખલગીરીનું પરિણામ છે.
પાકિસ્તાન આ પ્રદેશ પર પોતાની પકડ જાળવી રાખવા માટે ચૂંટણી પ્રણાલીનો દુરુપયોગ કરી રહ્યું છે. ભાગલા પછી સરહદ પાર કરીને સ્થળાંતર કરનારા શરણાર્થીઓ માટે બાર વિધાનસભા બેઠકો અનામત રાખવામાં આવી છે. મૂળ જમ્મુ અને કાશ્મીરના આ વિસ્થાપિત લોકો હવે પાકિસ્તાનના વિવિધ ભાગોમાં રહે છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓ એવી પણ ફરિયાદ કરે છે કે પાકિસ્તાની સ્થાપના, આ બેઠકો પર પોતાના મનસ્વી અભિગમ દ્વારા, ચૂંટણી પરિણામોને પ્રભાવિત કરે છે, જેનાથી સ્થાનિક લોકોના અવાજો અને હિતોની અવગણના થાય છે. આ જ કારણ છે કે ચૂંટણી સુધારાની માંગ ધીમે ધીમે રાજકીય અધિકારો, આર્થિક ન્યાય અને વધુ સ્વાયત્તતા માટે એક વ્યાપક ચળવળમાં પરિવર્તિત થઈ. આ આંદોલનનું નેતૃત્વ સંયુક્ત આવામી એક્શન કમિટી (જેએએસી) દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેના નેતાઓ સાથે જોડાવાને બદલે, પાકિસ્તાની શાસકોએ તેમને દબાવવાનું શરૂ કર્યું, જેનાથી જાહેર ગુસ્સાને વધુ વેગ મળ્યો.
આ દરમિયાન યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીઓએ વિવાદને વધુ ઘેરો બનાવ્યો. શરૂઆતમાં એક જ તબક્કા માટે નિર્ધારિત, સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે ચૂંટણીઓ ત્રણ તબક્કામાં યોજાઈ હતી. ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન ઇમરાન ખાનના પક્ષથી લઈને જેએએસી સુધીના બધાએ બહિષ્કારનું આહ્વાન કર્યું હતું, ચૂંટણીઓને અવિશ્વસનીય ગણાવી હતી. હરીફ પક્ષોએ એકબીજા પર મતપેટીઓ ચોરી કરવાનો અને મતોમાં ગોળીબાર કરવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો હતો. પરિણામે, સ્વાભાવિક રીતે જ પ્રશ્ન ઊભો થાય છેઃ શું કબજા હેઠળના જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં લોકશાહી સંસ્થાઓ ખરેખર લોકોની ઇચ્છાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે કે પછી તે ફક્ત ઇસ્લામાબાદની રાજકીય જરૂરિયાતોને સંતોષવાનું સાધન છે.
સૌથી ચિંતાજનક બાબત પ્રદર્શનકારીઓ સામેની હિંસા છે. સુરક્ષા દળોએ નિઃશસ્ત્ર લોકો પર ગોળીબાર કર્યો, જેના પરિણામે મોટી સંખ્યામાં નાગરિકોના મોત થયા. પુરાવાનો નાશ કરવા માટે હોસ્પિટલો અને જાહેર સ્થળોએથી મૃતદેહો દૂર કરવામાં આવ્યા. આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠનોએ આ અંગે યોગ્ય રીતે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે ઇન્ટરનેટ સેવાઓ પુનઃસ્થાપિત કરવા, હિંસાની નિષ્પક્ષ તપાસ અને પત્રકારો અને સ્વતંત્ર નિરીક્ષકોને વિસ્તારમાં પ્રવેશવાની પરવાનગી આપવાની માંગ કરી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવાધિકાર ઉચ્ચાયુક્ત પણ આ જ વલણ ધરાવે છે. તે સ્પષ્ટ છે કે આ મુદ્દો હવે ફક્ત પાકિસ્તાનનો આંતરિક મામલો નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકારનો મુદ્દો બની ગયો છે.
વિરોધીઓની લાગણીઓને સમજવા કે ઉકેલ શોધવાને બદલે, પાકિસ્તાની અધિકારીઓએ સમગ્ર આંદોલનને ભારત-પ્રાયોજિત દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ પાકિસ્તાની શાસકોની લાંબા સમયથી ચાલતી પ્રથા છે. આ પ્રથાથી પ્રેરિત થઈને, પાકિસ્તાની સંરક્ષણ પ્રધાને વિરોધીઓને ભારતની જેમ “દુશ્મનો” તરીકે લેબલ કર્યા. આ નિવેદન પાકિસ્તાનના બેવડા વલણને ઉજાગર કરે છેઃ તે ભારતમાં કાશ્મીરીઓના અધિકારોની હિમાયત કરે છે, છતાં મૂળભૂત અધિકારોની માંગણી કરનારાઓને દુશ્મનો તરીકે લેબલ કરે છે. જો લોકશાહી અધિકારોની માંગ કરતા નાગરિકો પ્રત્યે આ વલણ અપનાવવામાં આવે છે, તો અહીં તેનો દાવો આપમેળે સમાપ્ત થાય છે.
